2-13- تکنیک‌های تزیین اشیاء فلزی در دوران اسلامی……………………………………………………………………66
2-13-1- مهرکردن……………………………………………………………………………………………………………………………..67
2-13-2- کنده‌کاری……………………………………………………………………………………………………………………………67
2-13-3- قلم‌زنی و حکاکی……………………………………………………………………………………………………………….67
2-13-4- فلزکوبی یا ترصیع‌کاری……………………………………………………………………………………………………….68
2-13-5- سیاه قلم……………………………………………………………………………………………………………………………..69
2-13-6- مشبک‌کاری…………………………………………………………………………………………………………………………70
2-13-7- آب کردن ( جوهر کردن یا جوهر کاری)……………………………………………………………………………70
2-13-8- مینا کاری…………………………………………………………………………………………………………………………….71
2-13-9- گوژ کاری…………………………………………………………………………………………………………………………….71
2-13-10- ملیله‌کاری…………………………………………………………………………………………………………………………72
2-13-11- خاتم‌کاری…………………………………………………………………………………………………………………………72
2-14- نقوش موجود در زیورآلات دوره‌ی اسلامی……………………………………………………………………………..75
2-14-1- نقوش اسلیمی……………………………………………………………………………………………………………………..77
2-14-2- نقوش هندسی…………………………………………………………………………………………………………………….77 2-14-3- نقوش کتیبه‌ای……………………………………………………………………………………………………………………78
2-14-4- نقوش پیکره‌ای……………………………………………………………………………………………………………………79
2-14-5- نقوش نمادین……………………………………………………………………………………………………………………..80
2-14-6- نقوش مرکب……………………………………………………………………………………………………………………….81
فصل سوم: توصیف زیورآلات سه موزه‌ی1- موزه‌ی ملی ایران 2- موزه‌ی رضاعباسی 3- موزه‌ی متروپولیتن
3-1- زیورآلات دوران اسلامی تا پایان دوره‌ی سلجوقی……………………………………………………………………84
3-1-1- موزه‌ی ملی ایران………………………………………………………………………………………………………………….84
3-1-2- موزه‌ی رضاعباسی……………………………………………………………………………………………………………….103
3-1-3-موزه‌‌ی ‌متروپولیتن……………………………………………………………………………………………………………….125
فصل چهارم: تحلیل یافته‌ها و نتیجه‌گیری
4-1- تحلیل آثار………………………………………………………………………………………………………………………………173
نتیجه‌گیری………………………………………………………………………………………………………………………………………192
فهرست منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………..197
فهرست منابع تصویر……………………………………………………………………………………………………………………….201
چکیده‌ی انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………………202
فهرست جداول شماره‌ی صفحه

جدول شماره‌ی 1: زیورآلات در موزه‌ی ملی ایران…………………………………………………………………………….99
جدول شماره‌ی 2: زیورآلات در موزه‌ی رضا عباسی……………………………………………………………………….120
جدول شماره‌ی 3: زیورآلات در موزه‌ی متروپولیتن……………………………………………………………………….162
جدول شماره‌ی 4: تطبیق آثار………………………………………………………………………………………………………….187
فهرست تصاویر شماره‌ی صفحه
(تصویر2-1) بخشی از دیوارنگاره‌های بالاتیق تپه. ازبکستان……………………………………………………………..38
(تصویر2-2) بخشی از دیوارنگار پنجینک. یک زن اشرافی سغدی با تاج. طرحی از نقاشی‌های دیواری پنجینک………………………………………………………………………………………………………………………………………………..39
(تصویر2-3) مجسمه‌ی گچی رنگارنگ……………………………………………………………………………………………….41
(تصویر2-4) طراحی سه گوشواره‌ی طلا…………………………………………………………………………………………….41
(تصویر2-5) کاسه لعاب‌دار منقوش، سفال مینایی، مکشوفه از کاشان……………………………………………..42
(تصویر2-6) نقش دو زن دوره ی سلجوقی بر کاسه‌ی مکشوفه از ساوه، با گوشواره و موبند…………….42
(تصویر2-7) طرح زن بیمار در حال خون گرفتن، در ته کاسه‌ی منتسب به ری، با موبند و گوشواره و گردن بند………………………………………………………………………………………………………………………………………………43
(تصویر2-8) نقش دو زن دوره‌ی سلجوقی بر روی نقش برجسته‌ی گچی، ری………………………………….43
(تصویر2-9) آویز یا مدال طلا………………………………………………………………………………………………………………62
(تصویر3-1-1) گردنبند نقره. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه: 8416……………………………………………..85
(تصویر3-1-2) گردنبند زرین. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه 8635…………………………………………….86
(تصویر3-1-3) بازوبند سیمین. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه: 3494………………………………………….86
(تصویر3-1-4) بازوبند نقره. قرن 6-5 ه.ق/12-11م. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه 4470……….87
(تصویر3-1-5) دو جفت بازوبند نقره. موزه‌ی ملی ایران…………………………………………………………………….87
(تصویر3-1-6) دستبند نقره. موزه‌ی ملی ایران………………………………………………………………………………….88
(تصویر3-1-7) دستبند نقره‌ی زنجیری. موزه‌ی ملی ایران………………………………………………………………..88
(تصویر3-1-8) بازوبند طلا. ورامین. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:3511……………………………………89
(تصویر3-1-9) دستبند طلا. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:26018……………………………………………..89
(تصویر3-1-10) دستبند طلا. گرگان. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:8545………………………………..90 (تصویر3-1-11) انگشتر زرین. گرگان. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:8596………………………………..91 (تصویر3-1-12) انگشتر طلا با نگین لعل. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:8602…………………………..91 (تصویر3-1-13) انگشتر زرین. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه‌ی:8398…………………………………………92
(تصویر3-1-14) گوشواره‌های طلای مشبک. نیشابور. موزه‌ی ملی ایران…………………………………………..92
(تصویر3-1-15) گوشوارهای طلایی مشبک. نیشابور. موزه‌ی ملی ایران……………………………………………93
(تصویر3-1-16) گوشواره‌ی طلای مشبک با آویز هرمی شکل. نیشابور. موزه‌ی ملی ایران……………….93
(تصویر3-1-17) یک جفت گوشواره‌ی طلا. گرگان. موزه‌ی ملی ایران………………………………………………94
(تصویر3-1-18) یک لنگه گوشواره‌ی طلا. گرگان. موزه‌ی ملی ایران………………………………………………..94
(تصویر3-1-19) گوشواره‌ی نقره. موزه‌ی ملی ایران……………………………………………………………………………95
(تصویر3-1-20) گوشواره زرین. کردستان. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:4817…………………………96
(تصویر3-1-21) گوشواره‌ی طلا. موزه‌ی ملی ایران……………………………………………………………………………96
(تصویر3-1-22) جفت گوشواره‌ی طلا. نیشابور. موزه‌ی ملی ایران…………………………………………………….97
(تصویر3-1-23) سنجاق تزیینی. موزه‌ی ملی ایران. شماره‌ی موزه:20650………………………………………97
(تصویر3-1-24) جای دعای نقره. موزه ی ملی ایران. شماره ی موزه: 3926……………………………………98
(تصویر3-2-1) یک لنگه گوشواره. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 6664………………………………….104
(تصویر3-2-2) یک جفت گوشواره‌ی طلا، موزه‌ی رضا عباسی، شماره‌ی موزه: 4877…………………..104
(تصویر3-2-3) گوشواره‌های طلا. موزه‌ی رضاعباسی، شماره‌ی موزه:4892، 4893، 4894، 4895………………………………………………………………………………………………………………………………………………….106
(تصویر3-2-4) گوشواره‌ی طلا، موزه‌ی رضاعباسی، شماره‌ی موزه: 6825………………………………………106
(تصویر3-2-5) گوشواره‌ی طلا. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 4891………………………………………107
(تصویر3-2-6) آویز یا گوشواره‌ی طلا. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 6818،6819………………..108
(تصویر3-2-7) بازوبند. موزه‌ی رضاعباسی………………………………………………………………………………………..109
(تصویر3-2-8) بازوبند طلا. موزه‌ی رضا عباسی. شماره‌ی موزه: 5142…………………………………………109
(تصویر3-2-9) بازوبند طلا. موزه‌ی رضا عباسی. شماره‌ی موزه: 5137………………………………………….110
(تصویر3-2-10) بازوبند طلا. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 316……………………………………………111
)تصویر3-2-11) دستبند طلا. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 5147……………………………………….112
(تصویر3-2-12) بازوبند طلا مرصع به یاقوت. موزه‌ی رضا عباسی. شماره‌ی موزه: 6806……………..113
(تصویر3-2-13) بازوبند طلا. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 314……………………………………………114
(شکل3-2-14) بازوبند طلا، موزه‌ی رضاعباسی، شماره‌ی موزه: 15341……………………………………….114
(تصویر3-2-15) بازوبند یا دستبند نقره. موزه‌ی رضا عباسی………………………………………………………….115
(تصویر3-2-16) مهر انگشتری. موزه‌ی رضاعباسی، شماره‌ی موزه: 6340…………………………………….115
(تصویر3-2-17) مهر انگشتری نقره با عقیق زرد اکر. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 6370………………………………………………………………………………………………………………………………………………….116
(تصویر3-2-18) انگشتری با سنگ عقیق مستطیل شکل. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 4877………………………………………………………………………………………………………………………………………………….116
(تصویر3-2-19) مهر انگشتری نقره یا سنگ یشم. موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 6373……….116
(تصویر3-2-20) انگشتر طلا، آرشیو موزه‌ی رضاعباسی…………………………………………………………………..117
(تصویر3-2-21) گردنبند طلا. آرشیو موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 6810……………………………118
(تصویر3-2-22) گردنبند طلا. موزه‌ی رضاعباسی. با شماره‌ی موزه: 6813……………………………………118
(تصویر3-2-23) حرز یا جعبه های طلسم. آرشیو موزه‌ی رضاعباسی. شماره‌ی موزه: 4889………..118
(تصویر3-3-1) مدال از جنس نقره. نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.246……………………………………………………………………………………………………………………………………..126
(تصویر3-3-2) مدال از جنس برنز. نیشابور. موزه‌ی متروپلیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.245………127
(تصویر3-3-3) خورشید طلایی. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.344…………………127
(تصویر3-3-4) آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.541.13………………………128
(تصویر3-3-5) دو آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.541.11…………………128
(تصویر3-3-6) آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1977.9……………………………….129 (تصویر3-3-7) آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.541.3…………………………129
(تصویر3-3-8) آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 46.127………………………………….130
(تصویر3-3-9) آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 30.95.36………………………………130
(تصویر3-3-10) آویز طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 36.41………………………………….131
(تصویر3-3-11) جفت گوشواره طلا. موزه‌ی متروپولیتن…………………………………………………………………131
(تصویر3-3-12) گوشواره و حلقه‌ی بینی. نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.155……………………………………………………………………………………………………………………………………..132
(تصویر3-3-13) قطعاتی از گوشواره ی طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.13…………………………………………………………………………………………………………………………………………….132
(تصویر3-3-14) لنگه گوشواره‌ی طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.15…………133
(تصویر3-3-15) لنگه گوشواره‌ی طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1984.175.44…………………………………………………………………………………………………………………………………..134
(تصویر3-3-16) لنگه گوشواره‌ی طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1984.175.46…………………………………………………………………………………………………………………………………..134
(تصویر3-3-17) جفت گوشواره طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: a.b1972.218.2………………………………………………………………………………………………………………………………135
(تصویر3-3-18) یک لنگه گوشواره. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1979.96……………..135
(تصویر3-3-19) جفت گوشواره‌ی طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه:b .a1979.7.3 ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………136
(تصویر3-3-20) آویز و گوشواره‌ی طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 2007.340………………………………………………………………………………………………………………………………………..137
(تصویر3-3-21) لنگه گوشواره‌ی طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1979.7.4………………………………………………………………………………………………………………………………………….137
(تصویر3-3-22) گوشواره‌ی طلا. ری. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 22.201……………………….138
(تصویر3-3-23) جفت گوشواره‌ی طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.6…………138
(تصویر3-3-24) لنگه گوشواره. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.11………………….139
(تصویر3-3-25) لنگه گوشواره از طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.8………….140
(تصویر3-3-26) جفت گوشواره‌ی طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.1…………140
(تصویر3-3-27) جفت گوشواره‌ی طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.4.3…………141
(تصویر3-3-28) گردنبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1972.218.1……………….142
(تصویر3-3-29) گردنبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1972.188.2……………….142
(تصویر3-3-30) گردنبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1972.188.3……………….143
(تصویر3-3-31) گردنبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1972.188.1……………….143
(تصویر3-3-32) گردنبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: a-c1979.7.2…………….144
(تصویر3-3-33) گردنبندی با گوی‌های نقره. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1972.188.5……………………………………………………………………………………………………………………………………..144
(تصویر3-3-34) دستبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 65.51……………………………145
(تصویر3-3-35) دستبند نقره. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1981.232.3……………….146
(تصویر3-3-36) دستبند نقره. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1981.232.4……………….147
(تصویر3-3-37) دستبند طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.3……………………..147
(تصویر3-3-38) دستبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.541.1………………..148
(تصویر3-3-39) دستبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 59.84……………………………148
(تصویر3-3-40) دستبند طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.1……………………..149
(تصویر3-3-41) دستبند طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.541.2………………..149
(تصویر3-3-42) بازوبند طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: a-c57.88…………………..150
(تصویر3-3-43) جای طلسم یا دعای نقره ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1978.415…………………………………………………………………………………………………………………………………………151
(تصویر3-3-44) زیور مو. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1979.95……………………………..151
(تصویر3-3-45) سنجاق سر از برنز و نقره. ایران- نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.251……………………………………………………………………………………………………………………………………..152
(تصویر3-3-46) جفت زیور طلای مو. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.9…………153
(تصویر3-3-47) انگشتر نقره. نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 39.40.123………………..153

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

(تصویر3-3-48) انگشتر نقره. نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.201……………..154
(تصویر3-3-49) انگشتر طلا. نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.156………………154
(تصویر3-3-50) انگشتر نقره. نیشابور. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.202……………..155
(تصویر3-3-51) انگشتر طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1981.232.1………………….155
(تصویر3-3-52) انگشتر طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.4……………………….156
(تصویر3-3-53) انگشتر طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1981.232.2………………….156
(تصویر3-3-54) انگشتر طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1980.541.6………………….157
(تصویر3-3-55) انگشتر طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.6………………………157
(تصویر3-3-56) انگشتر طلا. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1976.405……………………..158
(تصویر3-3-57) مهر انگشتری طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.5……………158
(تصویر3-3-58) انگشتر طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.8………………………159
(تصویر3-3-59) انگشتر طلا. گرگان. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 52.32.7………………………159
(تصویر3-3-60) اتصال کمربند از برنز. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 40.170.255……………………………………………………………………………………………………………………………………..160
(تصویر3-3-61) سگک کمربند از برنز ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1976.159.2……………………………………………………………………………………………………………………………………..160
(تصویر3-3-62) سگک برنزی. ایران. موزه‌ی متروپولیتن. شماره‌ی موزه: 1979.133……………………161
مقدمه
متعاقب با ورود اعراب مسلمان به ایران و انقراض امپراطوری ساسانی، بی‌ثباتی و آشفتگی سراسر این قلمرو پهناور را فرا‌گرفت و به تبع آن ضعف اقتصادی و رکود هنری بر کشور مسلط گشت. ورود اسلام به ایران همچنین ساختار اجتماعی عصر ساسانیان را در هم ریخته و دگرگون ساخت. پس از انقراض امپراطوری ساسانی، سلطه‌ی آسمانی و ایمانی اسلام نفوذ یافت و تغییر و تحولات زیادی در هنر ایران به وجود آورد. لیکن جامعه ایرانی به رغم از دست دادن استقلال سیاسی، هویت فرهنگی خود را برجا نگا‌ه داشته و باعث شد که خلفای اموی و عباسی بسیاری از مراسم و آداب ایرانی را اختیار کنند و کاردانان ایرانی را به خدمت گیرند.
صنعتگران ایران قبل از اسلام در ساختن انواع فلزات مهارت داشته وآثار نفیسی ساخته بودند و این مقام را بعد از آن که ایران جزء ممالک اسلامی شد نیز از دست ندادند. به دلیل علاقه ایرانیان به استفاده از زیورآلات، فلز و سنگ های قیمتی از دیرباز در دست های ماهر صنعت‌گر و هنرمند ایرانی به شکل‌های تزیینی و هنری درآمد تا به عنوان زیور شخصی، اجتماعی یا فریضه‌ی آیینی و دینی به کار برده شود؛ با آنکه با استیلای اعراب مسلمان برسرزمین ایران، تغییرات اساسی در جنس، فرمعشق، جادویم کرد
زهر خود بر من ریخت
از نوک قله زمین افتادم
تازه آمد یادم، من عقابی بودم و تزیینات اشیای فلزی به وجود آمد. «در طول دو قرن اولیه اشغال ایران، که آیین شرع اسلام بر جامعه‌ی ایرانی حکمفرما بود، موازین و مقررات حاکم بر جامعه، تا چند دهه باعث سلب نبوغ و قدرت خلاقیت هنرمندان ایرانی شد. چنین وضعی هنرمندان ایرانی را از تجلیات هنری باز داشت و به علت پراکندگی و مهاجرت آنان، هنر ظریف فلزکاری به دست فراموشی سپرده شد. هنر آفرینان ایرانی پس از ثبات وضع و ایجاد آرامش و طلوع حکومت‌های ملی از پس ابرهای تیره از گوشه و کنار ایران پدیدار شدند تا قریحه ی ملی و نژادی خود را به صحنه‌ی ظهور رساندند» (احسانی،1368، 155).
میراث گرانبهای صنعت فلزکاری را ایرانیان از پیشینیان صنعتگر و هنرمند خود به ارث برده‌اند و در دوره‌ی اسلامی بر اهمیت و ترقی آن افزوده اند. آنان راه سختی را در اثر زحمات پی‌گیر و خستگی ناپذیر، به سرعت درنوردیده و خود را به نهایت اوج کمال رساندند. آن‌ها برای انواع فنون تزیینی و تکنیک‌های پیچیده، طریقه‌ی کاربردی ساده‌تر و سهل‌تری یافتند. این امر موجب شد که هنر فلزکاری ایران بر سایر ممالک اسلامی، وجه پیشرفته ای بخصوص از نظر تکنیک به خود بگیرد.
آثار هنری بسیار ارزشمند و گران‌بهایی که امروزه در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی ایران و جهان نگهداری می شود نمایانگر ذوق هنرمند ایرانی در دوره‌های پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی در ساخت آرایه‌های تزیینی است. هنرمندی که با تصرف در مواد محیط پیرامونش، رویکردی جدید در ساخت زیورآلات خلق کرده به طوری که امروزه آدمی با دیدن آن‌ها، خلاقیت و توانمندی حیرت برانگیز سازندگان آن‌ها را تحسین می کند.
با مطالعات و انجام پیشینه یابی، هدفمان از این پژوهش آن است که با آشنایی و بهره‌گیری از طرح و نقش و تکنیک‌های اصیل و با هویت تاریخ ایران در دوران آغازین اسلامی، به میزان تأثیر مضامین و مفاهیم دین اسلام بر ساخت و ارائه‌ی زیورآلات در آن دوران و به طبع تأثیر آن، بر زیورآلات بعد از آن پی‌ببریم. با این هدف در بخش کتابخانه ای به پیشینه‌یابی در مورد زیورآلات دوران آغازین اسلام در ایران تا پایان دوره‌ی سلجوقی پرداخته شد و در بخش مشاهده‌ای، به موزه‌ی ملی ایران، موزه‌ی رضاعباسی و سایت موزه‌ی متروپلیتن، گالری فریر و موزه‌ی کریستیس در آمریکا مراجعه گردید.
زیورسازی در دوره‌ی اسلامی پیشرفت زیادی داشته و هنر زرگری و زیورسازی با هنر گوهرنشانی تلفیق و شاهکارهای جهانی آفریده اند. زیورآلات زرین و سیمین مزین به سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی، استفاده از تکنیک های تزیینی میناکاری، مشبک‌کاری و برجسته‌کاری در دستبندها، گردنبندها، گوشواره‌ها و سایر تزیینات، ترصیع‌کاری، استفاده از سکه‌های زرین و سیمین و مسی در تزیین و نیز استفاده از فلزات کم بها در ساخت زیوآلات چون مس، روی، برنج از ویژگی‌های هنر جواهرسازی دوران اسلامی است.
پژوهشگران و متخصصین باستان‌شناسی در کاوش‌ها و حفاری‌های خود کم و بیش با نمونه‌هایی از زیورآلات فلزی گذشتگان برخورد داشته اند. این آثار به علت ترکیب یافتن با اکسیژن محیط و زنگ‌زدگی دچار فرسودگی و آسیب شده و یا به کلی از بین رفته اند. بسیاری از اشیاء موجود در حفاری‌های قاچاق، به غارت رفته اند و از دسترس پژوهشگران و تاریخ‌نویسان دور مانده‌اند، در نتیجه تعیین تاریخ دقیق و محل ساخت آثار مشکل و در مواردی غیر ممکن گردیده است.
این پایان نامه در چهار فصل تنظیم شده است:
در فصل اول به کلیات پژوهش پرداخته شده است تا روشن کننده‌ی مسیر حرکت، روش و مراحل کار برای رسیدن به هدف باشد. فصل دوم، به مبانی نظری پژوهش و بررسی تاریخچه‌ی استفاده از زیورآلات، در دوران اسلامی، در ایران و تأثیر آن بر کاربرد، ساخت، تکنیک، طرح و نقش موجود در این آثار و آشنایی با آن ها پرداخته شده است. در فصل سوم که بدنه‌ی اصلی پژوهش می باشد، به بررسی و توصیف و تحلیل آثار برجا مانده از دوره‌ی آغازین اسلام تاپایان دوره‌ی سلجوقی در ایران، موجود در سه موزه‌ی ملی، موزه‌ی رضاعباسی و موزه‌ی متروپولیتن پرداخته شده است. و در پایان در فصل چهارم شاهد جمع‌بندی مطالب، تحلیل آثار و تطبیق آنان و نتیجه‌گیری از هدف انجام این پژوهش خواهیم بود.
فصل یک:
کلیات پژوهش
1-1- بیان مسئله:
بیشتر دانشمندان و هنرشناسان به این نتیجه رسیده‌اند که علت پیدایش هنر این بود که بشر اولیه همواره به زینت دادن خود و اشیای اطراف زندگی اش تمایل داشته و به آن بسیار اهمیت می‌داده است. او با الهام از نظم و زیبایی طبیعت و همچنین فطرت زیبا پسند خود، مظاهر هنر، فرهنگ و تمدن خود را پایه‌گذاری کرد.
پیوند و ارتباط تنگاتنگ هنر و مظاهر آن با زندگی انسان در طول تاریخ و در اقصی نقاط جهان، موضوعی قابل طرح و مورد توجه بوده است. این پیوستگی در ادوار مختلف زندگی بشر از اواخر دوران پارینه‌سنگی میانه تا کنون به عنوان نماد فرهنگی- تمدنی یا طبقاتی در جوامع بشری جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است.
هنرهای صناعی هر تمدن و کشوری اطلاعات ارزشمند و قابل توجهی از آن تمدن و یا کشور دارد و می‌تواند سیر تکامل، شناخت و کاربرد و استفاده و حتی شیوه‌ی زندگی آن دوره را نمایان سازد. در این میان زیورآلات همواره در اکثر تمدن‌ها یکی از مهمترین شاخه‌های صنایع دستی و هنرهای سنتی بوده است. زیورآلات و جواهرات با توجه به گستره‌ی تنوع جنسی و گوناگونی کاربرد و چگونگی ساخت به همراه امکان ماندگاریشان، کمک شایان ذکری در شناخت، اوج و یا افول هنرهای صناعی هر دوره دارد.
با آنکه دین اسلام به کار بردن برخی نقوش، فلزات و سنگ‌های قیمتی مانند طلا و نقره در طراحی و ساخت ظروف و تزیینات را تحریم نمود؛ صنعتگران تغییراتی در شیوه‌ی کار خود به وجود آوردند. در نتیجه برای ساختن فرم‌های ناب، استفاده از تکنیک‌ها، مواد و طرح‌های مطابق با مضامین و مفاهیم دینی و در عین حال جدا نشدن از هنر، مفاهیم و هویت تاریخی ایران را برگزیدند. صنعتگران مسلمان با پیروی از روش‌های گذشته، الهام از مکتب اسلام و همچنین ابتکارات و ابداعات خویش، باعث تکامل و رشد چشمگیر هنر فلزکاری شدند.
با این اوصاف در این پژوهش به این مسئله پرداخته می شود که ورود اسلام به ایران با وجود مفاهیم، مضامین و محدودیت‌های موجود در آن، چه تأثیری بر کاربرد، طرح، نقش، تکنیک و ساخت زیورآلات فلزی دوران آغازین اسلام تا پایان دوره‌ی سلجوقی در ایران داشته است.

1-2- سؤال پژوهش
تحولات انجام یافته از سقوط ساسانیان و دگرگونی‌های مذهبی پدیدار گشته در ایران، بر هنرها، صنایع و فنون سده های اولیه اسلامی تأثیراتی چشمگیر بر جای گذاشته است. نظر به اینکه هرگونه تغییر نگرش صنعتگران و فلزکاران این دوران متأثر از مبانی و مضامین دین اسلام، دستخوش تغییرات بنیادی گردیده و به لحاظ مفاهیم مذهبی، تکنیک ساختاری و شکل آن‌ها نیز نسبت به نمونه‌های باز‌مانده از دوران پیش از خود تفاوت‌هایی را نشان می‌دهد؛ در این پژوهش برای دستیابی به اهداف تعریف شده ضمن مطالعه‌ی تاریخچه و سوابق زیورآلات در دوره‌ی پیش از اسلام، این سؤال اصلی مطرح می‌شود که:
– مضامین دینی و مفاهیم مذهبی در دین اسلام چه تأثیری بر زیورآلات فلزی دوران اسلامی تا پایان دوره‌ی سلجوقی در ایران گذاشته است؟
1-3- اهداف پژوهش
با آغاز دوران اسلامی، به لحاظ دیدگاه مذهبی و لزوم تساوی و ایجاد عدالت اجتماعی در درجه ی اول و همچنین به دلیل وضع نابسامان اجتماعی و سیاسی و تا اندازه ای فرهنگی و اقتصادی، روند استفاده از زیورآلات دچار دگرگونی و افول شد. ولی پس از یک رکود موقت، بار دیگر در دوران صفاریان و حکومت‌های بعد از آن، زیورآلات طلا و نقره توأم با سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی رواج پیدا کرد.
بر اساس سؤال اصلی پژوهش که تأثیر مضامین دینی و مفاهیم مذهبی در دین اسلام بر زیورآلات فلزی دوران اسلامی تا پایان دوره‌ی سلجوقی در ایران را جستجو می کند و همچنین با توجه به انجام پیشینه‌یابی بر اساس نقد پایان نامه‌ها و مقاله‌های مربوط به موضوع این پژوهش و مطالعه‌ی کتب و سایت‌های اینترنتی، هدف اصلی این پژوهش، بهره‌گیری از مفاهیم، مضامین، طرح و نقش و تکنیک‌های اصیل و با هویت تاریخ ایران در دوران اسلامی می باشد تا با شناخت آن ها، سهولت در دستیابی و استفاده ی علمی و عملی برای پژوهشگران و هنرمندان میسر گردد.

1-4- روش و فنون اجرایی پژوهش
با توجه به هدف اصلی پژوهش که با بهره‌گیری از مفاهیم، مضامین، طرح و نقش و تکنیک‌های اصیل در دوران اسلامی در ایران به ساخت و ارائه‌ی زیورآلات دوران معاصر پرداخته؛ این پژوهش کاربردی است و از منظر ماهیت با در نظر گرفتن هویت تاریخی ایران در دوران اسلامی، تاریخی- توصیفی است. با مطالعه‌ی کتب و استفاده از سایت‌های اینترنتی و مراجعه به موزه‌ها، یافته‌های این پژوهش به روش کتابخانه‌ای و مشاهده‌ای انجام گرفته است.

1-5- پیشینه و ادبیات نظری پژوهش
در راستای تحقق نگارش پژوهش فوق و برای یافتن پیشینه‌ی موضوع مربوطه، مقالات و پایان‌نامه‌هایی که تا حد امکان هم سو با موضوع، به طور مستقیم و یا غیرمستقیم، درارتباط بوده‌اند؛ انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفت و از آن میان مهمترین آن‌ها که در دستیابی به هدف نهایی راه‌گشا بودند، عبارتند از:

مقالات
1- احجام فلزی دوران اولیه اسلامی تا اواخر دوره‌ی سلجوقی
نویسنده: ذبیح اله زاده سماکوش، محمدرضا؛ فصلنامه مطالعات هنر اسلامی، شماره 4، بهار- تابستان85، کارشناسی ارشد، استاد راهنما: دکتر محمد خزایی، دانشگاه تربیت مدرس.
در این مقاله، آثار حجمی فلزی دوران اولیه‌ی اسلامی ایران طی زمامداری حکومت‌های طاهریان، صفاریان، سامانیان، آل بویه، و همچنین غزنویان مورد بررسی قرار می گیرد. که با توجه به فرهنگ ساسانی و اسلامی، به ‌تدریج درهم آمیخته و شکل گرفته، و در دوره ی سلجوقیان نمودی مشخص یافته است. رواج اشکال و احجام متنوع آثار هنری دوران گذشته، به صورتی نو همراه با پالایش و دگرگونی‌هایش سامان یافته و با هیأتی اسلامی در این دوران مشاهده می‌گردد. در این مقاله به بررسی نوع، چگونگی اشکال، احجام، تزیینات و همچنین کاربرد نمادین آن‌ها پرداخته می شود.
این مقاله در آشنایی تکنیک‌های فلزکاری دوران اسلامی و دوره‌ی سلجوقی، نمادهای مورد توجه و اشکال و تزیینات، کمک شایانی به این پژوهش کرده است.

2- بررسی فرم، تزیین و محتوا در هنر فلزکاری سلجوقی و صفوی
نویسنده: افروغ، محمد؛ فصلنامه‌ی علمی- پژوهشی مطالعات هنر اسلامی، شماره ی 12، بهار- تابستان 1389، کارشناسی ارشد، استاد راهنما: دکتر علیرضا نوروزی طلب، دانشگاه تهران.
در این مقاله آمده: آثار هنری ایران، از جمله هنر فلزکاری، در طول سده‌های مختلف تاریخی، انعکاس دهنده‌ی اندیشه‌ها و دیدگاه‌های آیینی و مذهبی بوده اند. در این میان آثار فلزی دو سلسله سلجوقی و صفوی، از اعصار طلایی هنر ایران، که در این سرزمین حکومت‌های مستقل و یکپارچه‌ای ایجاد نمودند، به جهت نوع گرایش های مختلف سنی و شیعه، حائز اهمیت بسیاری هستند. آثار به دست آمده از دو دوره ی مذکور، به خوبی انعکاس دهنده‌ی دیدگاه‌های مذهبی حامیان خود و بازتاب نگرش اجتماعی جامعه آن روز می باشند، به طوری که، در این پژوهش با انجام بررسی تطبیقی بر روی بخشی از آثار جمع آوری شده، می توان این تأثیرات را بر روی فرم، تزیینات و نوع کاربری آن ها مشاهده کرد. نتیجه‌ی حاصل از این بررسی، علاوه بر شاخصه‌های فرهنگی و هنری مشترک در هر دو دوره، تفاوت‌های بسیاری از جمله به کارگیری نوع تزیینات هندسی، گیاهی و جانوری، تکنیک‌های مورد استفاده، کاربرد مواد و مصالح، محتوای آثار و استفاده از خط نگاره‌ها به زبان و خط عربی در دوره‌ی سلجوقی و زبان و خط فارسی در دوره‌ی صفوی و همچنین نوع کاربری آثار را نشان می دهد.
اهداف این مقاله شناخت نوع تأثیرگذاری عناصر مذهبی برآثار فلزی دوران سلجوقی و صفوی است و همچنین شناخت شاخصه‌های تزیینی و محتوایی آثار فلزی است، که مورد استفاده ی این پژوهش قرار گرفت.

3- هنر فلزکاری ایران در انتقال از ساسانیان به دوران اسلامی با استناد به شواهد باستان شناسی
– خان مرادی، مژگان؛ فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات هنراسلامی، شماره ی 15، پاییز- زمستان1390، کارشناسی ارشد، استاد راهنما: آقای حسن کریمیان، دانشگاه تهران.
در این مقاله آمده: اگر چه متخصصان تاریخ هنر، سده‌های آغازین اسلامی در ایران را دوران “استحاله‌ی هنری” می‌دانند، لیکن باید اذعان داشت که محدودیت اطلاعات مرتبط با هنرها و صنایع ایران در این زمان به اندازه‌ای است که اظهار نظر قطعی در این خصوص را با مشکل مواجه می سازد. علیرغم تحقتقات متنوعی که به تاریخ تحولات هنر فلز کاری اختصاص یافته، ابهامات فراوانی نیز در این زمینه باقی است.
نظر به ماندگاری این مواد فرهنگی و نقشی که در مطالعات باستانشاسی ایفا می نمایند، نمونه‌های شاخص از اشیاء فلزی باقی مانده از سده‌های اولیه اسلامی انتخاب شد تا ویژگی‌های آنها در تحلیل تحولات هنری و نگرش فرهنگی صنعتگران این مرز و بوم در دوران انتقال از ساسانیان به سده‌های اولیه اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. این مقاله با پاسخ به دو سؤال
1- با انتقال حاکمیت ایران از ساسانیان به امرای اسلامی چه تغییراتی در جنس، فرم، تکنیک ساخت و تزیین، نقوش تزیینی و مراکز ساخت فلزکاری ایران به وجود آمده است؟
2- تغییرات احتمالی ایجاد شده در هنر فلزکاری تا چه میزان از دستورات دین جدید (اسلام) متأثر بوده است؟
در هدایت این پژوهش کمک شایانی کرده است.

4- نقش تزیینات هنر ساسانی در شکل‌گیری هنر اسلامی ایران در سده های سوم تا پنجم هجری
– خزایی، محمد؛ فصلنامه تحلیلی- پژوهشی نگره، شماره ی 2و3، بهار- تابستان 1385، دانشیار دانشکده‌ی هنر دانشگاه تربیت مدرس.
در این مقاله آمده: با سقوط ساسانیان و ظهور اسلام در ایران، بسیاری از نقوش ساسانی در مصنوعات مختلف در سده‌های اول هجری، مورد استفاده قرار گرفت. این موضوع سبب شد که هنرمندان مسلمان ایرانی، شاکله هنر اسلامی را بر اساس عناصر هنری ایران باستان که هم سو با فرهنگ اسلامی بود، پی نهند. قرون سوم تا پنجم ه. ق دورانی پر بار در تمام ابعاد فرهنگی از جمله هنر اسلامی بود. این برهه زمانی، نقش بسزایی در شکل‌گیری ، گسترش و تداوم سبک هنری- تزیینی نوینی داشت که در قرون بعد در هنر اسلامی ایران به نهایت شکوفایی و بلوغ خود رسید.
در این راستا، مقاله حاضر به اهمیت استفاده از نقوش ساسانی و تأثیراتی که این نقوش در شکل گیری هنر اسلامی در سده های اول داشته و اوج تحول آن تا قرن پنجم ه. ق پرداخته است. از طرفی دیگر نگاهی کوتاه بر اوضاع فرهنگی و اجتماعی و شکل گیری فرهنگ اسلامی و نیز تحلیلی بر روند و بازتاب هویت ایرانی در شکل گیری نقوش در آثار این دوره از هنر اسلامی از نظر شکل و محتوی دارد که مورد توجه این پژوهش قرار گرفت.

پایان نامه ها:
1- بررسی نقش و فرم در انگشتری‌های دوره‌ی اسلامی ایران تا پایان دوره‌ی قاجار
پژوهشگر: ندا حقیقی هرندی، مقطع کارشناسی ارشد
استاد راهنما: جناب دکتر سامانیان
دانشگاه هنر، دانشکده هنرهای کاربردی 1391
در این پایان نامه آمده: از اوایل اسلام تا دوره‌ی قاجار تغییرات زیادی در زمینه ی جنس، فرم و نقوش انگشتری‌ها حاصل شد. اما تداوم استفاده از برخی نقوش و فرم های خاص در تزیین این انگشتری ها گویای وجود روح و اصالتی است که به نوعی از فرهنگ ایرانی- اسلامی نشأت گرفته و آنها را از انگشتری های ساخته شده ی مشابه در همین برهه زمانی در سایر کشورها و مناطق متمایز می سازد. این معضل علاوه بر اینکه به تدریج باعث دوری و بیگانگی تولیدات ما از فرهنگ و اصالت ایرانی می‌شود و روح هنر ایرانی را در این صنایع تضعیف خواهد کرد، بلکه باعث افول هنر و هنرمند ایرانی از جایگاه شایسته ی آن خواهد شد. با شناخت سنت و تأثیر اسلام بر ساخت این آثار می توان از این معضل دوری جست. این پایان نامه به بررسی ساخت و تولید زیورآلات از اوایل اسلام تا دوره ی قاجار و تغییرات زیادی که در زمینه جنس، فرم و نقش انگشتری ها حاصل شده پرداخته است.
آنچه از این پایان نامه مورد استفاده قرار گرفت، آشتا شدن با تعدادی از انگشترهای دوره ی اسلامی تا پایان دوره‌ی سلجوقی در ایران از لحاظ تکنیک، ساخت، طرح و نقش می باشد.
2- بررسی طرح و ساخت زیورآلات در دوره‌ی سلجوقی و محدوده‌ی متأثر از آن
پژوهشگر: آزیتا انبوی، مقطع کارشناسی ارشد
استاد راهنما: خانم مریم کامیار
دانشگاه هنر، دانشکده هنر اسلامی تبریز، 1390
در این پایان نامه آمده: هنر سلجوقی جایگاهی والا در رشد و درخشش اغلب زمینه های هنر اسلامی به خود اختصاص داده است. اما به دلیل عدم بررسی و تحقیق پیرامون زیورآلات دوره سلجوقی جنبه های ارزشمند این هنر تا حدی ناشناخته مانده است. سه رویکرد اصلی در زیورآلات این دوره قابل شناسایی است: 1. جنبه ی تزیینی 2. جنبه ی اعتقادی 3. جنبه ی اجتماعی. مطالعه ی این سه رویکرد کمک شایانی به این پژوهش کرده است.

3- بررسی هنر فلزکاری نیشابور از صدر اسلام تا قبل از حمله‌ی مغول براساس گزارش‌های حفاری‌های علمی باستان شناسی و اشیاء مکشوفه
پژوهشگر: فیروز مهجور؛ مقطع کارشناسی ارشد
استاد راهنما: خانم دکتر سوسن بیانی
دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، 1372
در این پایان نامه آمده: نیشابور یکی از چهار شهر مهم خراسان است که در دوره‌ی اسلامی، تا قبل از حمله ی ویرانگر مغول، رونق فراوانی از جهات گوناگون فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، و غیره داشته است. در نتیجه پس از فرو پاشی امپراتوری ساسانی، کارگاه های فلز گری آن شهر به کار خود ادامه می دهد و سنت فلزکاری ساسانی، استمرار می یابد. در حالی که فعالیت بسیاری از کارگاه های نقاط دیگر ایران زمین، دچار رکود و نابسامانی ولو به طور مقطعی می گردد. زیرا تولید فلز، به علت کار دست جمعی گروه های مختلف، از مرحله ی استخراج کانی و مراحل ذوب تا کارگاه های ساخت، متضمن هزینه ی گزاف می باشد و لذا همه ی کارگاه ها نمی تواستند به حیات خود ادامه دهند.
رشته‌ی این پایان نامه، باستان شناسی است. کشف آثار فلزی، دارای اهمیت زیادی در این رشته است؛ زیرا که بیانگر بسیاری از ویژگی های فرهنگی، صنعتی، هنری، اعتقادی، اجتماعی و … سازندگان خویش و روشنگر بسیاری از مسائل تاریخی می باشد. با توجه به این خصوصیات، این پایان نامه در شناخت مراکز فلزکاری در ایران کمک شایانی به این پژوهش کرده است.
4- رنگ، مفهوم و کاربرد سنگ فیروزه در هنر ایران دوران اسلامی
پژوهشگر: نوشین فراحمدی؛ مقطع کارشناسی ارشد
استاد راهنما: آقای دکتر صمد سامانیان
دانشگاه سوره، 1389
در این پایان نامه آمده: یافته‌های باستانی مربوط به هزاره های پیش از میلاد، از جمله: مهره‌های فیروزه در قبرهای شهر سوخته و قبرهای دوره ی محمد جعفر و کاربرد طلسم گونه ی فیروزه در سنگ نشانی ظروف جیرفت، ارتباط فیروزه با باورها و اعتقادات پیشینیان را نشان می دهند. در دوران اسلامی ایران نیز، تداوم کاربرد فیروزه در تزیین و ساخت ظروف سلطنتی، مهرها، زیورآلات، جنگ افزارها، اشیاء آیینی و غیره دیده می شود.
ارزش مادی و زیبایی گوهرها و سنگ های گرانبها، به عنوان عنصری تزیینی، همواره مورد توجه هنرمندان بوده است، ولی مهم ترین شاخصه ی هنر ایرانی، مفاهیم نمادین نهفته در آثار است و متون دوران اسلامی حاکی از آن است که باورها و اعتقادات پیشینیان، در به کارگیری گوهرها، نقش به سزایی داشته اند و آنچه که موجب شکل گیری بسیاری از این مفاهیم می شود، نخست رنگ و نمود گوهر است.
در این پژوهش، رنگ، مفهوم و کاربرد سنگ فیروزه در هنر دوران اسلامی ایران، بررسی شده است. ایرانیان به قداست فیروزه معتقد بودند، فیروزه را سنگ چشم زخم می نامیدند و باور داشتند که همراه داشتن آن آرامش بخش است و دارنده ی آن بر دشمنان پیروز می شود. در واقع، نمادگرایی فیروزه با رنگ آن پیوند تنگاتنگی داشته است و رنگ فیروزه ای که در القاء مفاهیم معنوی مؤثر بوده است، زینت بخش آثار هنری می گردد، چنانچه در دوره ی اسلامی، رنگ شاخص بناهای مذهبی است. در هنر اسلامی، ماده‌ی کار هنرمند، جنبه تجریدی و سمبلیک دارد، از این رو، فیروزه و جلوه های رنگی آن، که با فرهنگ ایرانی و محتوای هنر اسلامی همخوانی دارد، در قالب عناصری نمادین، در هنر ایران تجلی می یابند.
استفاده از سنگ فیروزه در زیورآلات دوره‌ی اسلامی و استفاده از مفاهیم نمادین آن، در فرهنگ ایران و هنر اسلامی، در پیشبرد این پژوهش کمک قابل توجهی داشته است.

5- فن شناسی و بررسی فرم و نقش در عودسوزهای فلزی دوره‌ی سلجوقی ناحیه‌ی خراسان
پژوهشگر: نسرین هاشمی رشید آباد، مقطع کارشناسی ارشد
استاد راهنما: جناب دکتر احمد صالحی کاخکی
دانشگاه هنر، دانشکده هنرهای کاربردی، 1389
در این پایان نامه آمده: فن شناسی و بررسی فرم و نقش در عودسوزهای فلزی دوره سلجوقی ناحیه ی خراسان به دلیل عدم وجود یک تاریخ جامع یا اثری دایره المعارفی درباره ی هنر اسلامی در بیشتر پژوهش ها مغفول مانده است. زیبایی خیره کننده ی این اشیاء، فنون ساخت، چیستی مواد و مصالح، تنوع فرم ها، نقش مایه ها و طبقه بندی اطلاعات حاصله، این انگیزه را ایجاد کرد تا بتوان با شناخت بهتر و معرفی و تحلیل آنها، امکان احیای این اشیاء را در عصر حاضر فراهم نمود. می توان گفت مواد و مصالح مورد استفاده در ساخت و تزیین بخورسوزها غالبا مس، آلیاژهای مس، نقره و به ندرت طلاست. مشبک‌کاری از تکنیک های اصلی و ضروری ترین است و قلمزنی و کنده کاری، بعضا ترصیع کاری و به ندرت کوفته گری از سایر تکنیک های تزیین بخورسوزها هستند. نقوش به کار رفته بر روی این بخورسوزها به شش دسته ی اصلی و دو دسته ی غیر اصلی تقسیم می شوند که نقوش هندسی، انسانی، پرندگان و حیواناتی نظیر خرگوش و استفاده از خط که در تزیین سایر اشیای این دوره نیز دیده می شود، بخش عمده ای از نقوش بخورسوزها را به خود اختصاص داده اند. یکی از اهداف این پایان نامه بررسی و شناخت نقوش و تزیینات گیاهی، حیوانی و هندسی و طبقه‌بندی نقوش در ساخت و تزیین بخور سوزهای فلزی دوره ی سلجوقی ناحیه‌ی خراسان است.
این پایان نامه کمک شایانی به بررسی تکنیک ها در هنر فلز کاری دوره ی اسلامی و نقوش استفاده شده در آنها برای پیشبرد این پژوهش کرده است.

6- بررسی تداوم حیات نقوش ایران باستان در هنراسلامی (با مطالعه موردی نقوش ایلامی)
پژوهشگر: مریم عرب یار محمدی، مقطع کارشناسی ارشد
استاد راهنما: خانم دکتر ناهید عیدی

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید