دانشگاه آزاد اسلامي واحد شاهرود
دانشکده علوم پايه گروه مهندسي شيمي
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد M.Sc
گرايش: مهندسي فرآيند
عنوان:
امکان سنجي تبديل ميعانات گازي به سوخت هاي قابل مصرفي ( بنزين )
استاد راهنما: دکتر سيد احمد حسيني
استاد مشاور: دکتر مهري اصفهانيان
نگارش:
رحمت الله محمودي عالمي
زمستان 1391
ISLAMIC AZAD UNIVERSITY OF SHAHROOD
Faculty of Technical & Engineering-department of Chemistry Engineerig
(M.Sc) Thesis On Processing Engineering
Subject:
Feasibility of converting of Gas condensate to Gasoline
Thesis Advisor: Dr Seyed Ahmad Hosseini
Consulting: Dr Mehri Esfahanian
By:
Rahmatullah Mahmoudi Alemi
Winter 2012
فهرست مطالب
عنوان شماره صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………….1
1-2- پارس جنوبي ………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-3- ترکيبات ميعانات گازي ………………………………………………………………………………………………………….10
1-4- بنزين …………………………………………………………………………………………………………………………………..11
1-5- فشار بخار ريد ……………………………………………………………………………………………………………………….11
1-6- عدد اکتان …………………………………………………………………………………………………………………………..12
1-7- کليات …………………………………………………………………………………………………………………………………17
فصل دوم: روش هاي توليد بنزين
2-1- واحدهاي پالايشگاهي توليد بنزين …………………………………………………………………………………………20
واحد نمک زدايي ………………………………………………………………………………………………..24
واحد جداسازي اتمسفريک و خلاء ………………………………………………………………………..24
واحد بهبود هيدروتريتور نفتا …………………………………………………………………………………24
واحد اصلاح کاتاليست …………………………………………………………………………………………24
واحد هيدروتريتور چگالشي …………………………………………………………………………………..24
واحد شکافت کاتاليستي.. ………………………………………………………………………………………25
واحد شکافت هيدروکراکر.. ……………………………………………………………………………………26
واحد اصلاح مراکس ……………………………………………………………………………………………26
واحد آلکيلاسيون ………………………………………………………………………………………………..27
واحد ايزومراسيون ……………………………………………………………………………………………….27
2-2- انواع روش هاي توليد بنزين ………………………………………………………………………………………………….28
بنزين طبيعي يا تقطير مستقيم ……………………………………………………………………………..28
بنزين حاصل از ريفرمينگ …………………………………………………………………………………..29
بنزين حاصل از شکست کاتاليستي ……………………………………………………………………….30
بنزين حاصل از آلکيلاسيون ………………………………………………………………………………..30
بنزين حاصل از ايزومراسيون………………………………………………………………………………….31
2-3- افزودني هاي بنزين ……………………………………………………………………………………………………………..34
2-4- کروماتوگرافي ……………………………………………………………………………………………………………………….35
فصل سوم: شبيه سازي
3-1- تکنولوژي DMD/DMC …………………………………………………………………………………………………….38
استخراج CS2, D2S, COS و مرکاپتان هاي سبک …………………………………………….38
اکسيداسيون مرکاپتان هاي سبک ………………………………………………………………………..38
کاستيک مصرفي در مرحله استخراج …………………………………………………………………….38
3-2- فرآيند DMD ………………………………………………………………………………………………………………………39
3-3- فرآيند DMC ……………………………………………………………………………………………………………………..39
معرفي فرآيند DMC ………………………………………………………………………………………….39
3-4- آناليز ترکيبات ميعانات گازي …………………………………………………………………………………………………40
3-5- محصولات قابل حصول ……………………………………………………………………………………………………….42
3-6- شبيه سازي برج …………………………………………………………………………………………………………………..44
محاسبات ترموديناميکي ………………………………………………………………………………………44
شبيه سازي برج تقطير ………………………………………………………………………………………..46
انتخاب نوع فرآيند بهينه سازي …………………………………………………………………………….48
ريفرمينگ کاتاليستي …………………………………………………………………………………………..50
شبيه سازي واحد ريفرمينگ …………………………………………………………………………………52
شبيه سازي واحد تثبيت بنزين ……………………………………………………………………………..53
فصل چهارم: نتايج و بحث
4-1- محصولات توليدي ………………………………………………………………………………………………………………56
نفت سفيد ………………………………………………………………………………………………………….57
بنزين ………………………………………………………………………………………………………………..58
4-2- محاسبات اقتصادي ……………………………………………………………………………………………………………….59
تخمين سرمايه گذاري کل ……………………………………………………………………………………61
سرمايه در گردش ……………………………………………………………………………………………….63
درآمد کل پالايشگاه ……………………………………………………………………………………………63
هزينه هاي توليد ………………………………………………………………………………………………..64
نتايج محاسبات اقتصادي …………………………………………………………………………………….65
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1- نتيجه گيري ………………………………………………………………………………………………………………………..67
5-2- پيشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………………..68
مراجع ……………………………………………………………………………………………………………………………………………70
چکيده انگليسي ………………………………………………………………………………………………………………………………73
فهرست جداول
شماره جدول عنوان جدول1-1مشخصات بنزين بدون‌سرب مطابق استاندارد EN-2282-1اجزاي کلي تشکيل دهنده نفت3-1ترکيب درصد اجزاي ميعانات گازي واحد 103 و 110 پارس جنوبي3-2حداکثر ميزان حذف مرکاپتان در واحد 1123-3مشخصات ترکيبات گوگردي و مرکاپتاني در خروجي واحد 1123-4شرايط و مقدار خوراک بکار رفته در اين طرح3-5مشخصات محصولات خروجي از برج تقطير3-6نتايج حاصله از واحد ريفرمينگ4-1ميزان محصولات نهايي شبيه سازي4-2مشخصات نفت سفيد توليدي در نرم افزار شبيه سازي Petro-SIM4-3مشخصات بنزين نهايي توليد شده4-4تجهيزات مورد استفاده در شبيه سازي واحد ايجاد ارزش افزدوده ميعانات گازي4-5مشخصات کاتاليست مورد استفاده در ريفرمينگ4-6فاکتورهاي لازم جهت تخمين پارامترهاي سرمايه گذاري براساس تجهيزات خريداري شده4-7محاسبه درآمد فروش محصولات4-8هزينه هاي توليد فهرست شکل هاشماره شکل عنوان شکل1-1مراحل جداسازي ميعانات گازي از گاز حاصله از ميادين گازي1-2ميزان مصرف بنزين کشور در طي سال 1355 تا 1390 به ميليون ليتر در روز1-3ميزان واردات بنزين از سال 1383 تا شش ماهه اول 13891-4مقايسه شاخص قيمت بنزين و مصرف آن در ايران1-5ميزان سرانه اختصاص يافته به خودروها در کشور از سال 13551-6تعداد ناوگان خودروهاي فعال بنزين سوز کشور از سال 13551-7نمايي کلي از پارس جنوبي1-8استاندارد آلايندگي NOx و PM براي اتومبيل هاي بنزيني2-1شمايي کلي از يک واحد پالايشگاهي2-2شمايي از آلکيل دار نمودن ايزوبوتان2-3ايزومراسيون هپتان به وسيله کاتاليزور2-4کاربرد کاتاليزور در افزايش عدد اکتان در فرآيند ايزومراسيون3-1منحني تقطير ميعانات گازي حاصل از واحد 1123-2منحني تقطير ميعانات گازي و ساير محصولات نفتي3-3شمايي از برج تقطير شبيه سازي شده توسط نرم افزار Petro-SIM3-4مقايسه پارامترها در روش هاي مختلف بهينه ساز بنزين3-5شمايي از واحد ريفرمينگ کاتاليستي3-6هيدروژن زدايي از متيل سيکلوهگزان3-7هيدروژن زدايي از نرمال هپتان3-8ايزومراسيون نرمال اکتان3-9هيدروکراکينگ نرمال هپتان3-10 پالايشگاه تبديل ميعانات گازي به بنزين . طراحي شده به کمک نرم افزار Petro-SIM
چکيده
طرح پيش رو، امکان سنجي تبديل ميعانات گازي به محصولات با ارزش افزوده بالاتر و سوخت هاي مصرفي نظير بنزين مي باشد. با توجه به ذخاير عظيم گازي و نفتي در ايران، اما اين کشور از وارد کننده هاي بزرگ بنزين مي باشد. از همين رو اجراي طرح هاي توليد بنزين جهت قطع وابستگي خارجي به بنزين بسيار ضروري مي باشد. در اين ميان، ميعانات گازي که همراه با استخراج گاز طبيعي از مخازن گازي استحصال مي گردند، از لحاظ ساختار کربني عمدتا در محدوده هيدروکربن هاي بنزين بوده و از همين رو قابليت بالايي براي تبديل به بنزين را دارا مي باشند. در اين طرح نمونه اي از ميعانات گازي پارس جنوبي جهت آناليز ترکيبات آن با روش کروماتوگرافي، به آزمايشگاه فرستاده شد. سپس در محيط شبيه سازي ميعانات گازي به بنزين و نفت سفيد تبديل گرديد. درصد تبديل به بنزين بيش از 70 درصد مي باشد. نتايج محاسبات اقتصادي انجام شده نشان مي دهد، هزينه ي توليد بنزين از ميعانات گازي کمتر از يک سوم هزينه ي توليد بنزين از نفت خام مي باشد.
کلمات کليدي: ميعانات گازي، بنزين، نفت سفيد، شبيه سازي، ريفرمينگ کاتاليزوري.

فصل اول
مقدمه
نفت، گاز و مشتقات آن ها نه تنها در برآوردن نيازهاي انسان در زمينه سوخت، انرژي و الياف نقشي بنيادي دارد، بلکه پيدايش و تکامل صنايع گوناگون مهمي را موجب شده اند که به پاره‌اي از آنها اشاره مي‌شود. همزمان با پالايش نفت خام، کاربرد موتورهاي درون سوز جنبه عمومي به خود گرفت و ميليون ها ماشين بنزين سوز به بازار عرضه شد.
اتم هاي کربن و هيدروژن به طور حيرت آوري مي‌توانند ضمن ترکيب شدن با يکديگر، تعداد فوق العاده زيادي از ترکيبات هيدروکربني زنجيري و حلقوي آروماتيکي را به وجود آورند، به طوري که تا کنون هيدروکربني که در ساختار مولکولي آن ?? اتم کربن شرکت داشته باشد، رديابي شده‌است. از طرفي با افزايش تعداد اتم هاي کربن بر تعداد ايزومرهاي هيدروکربني نيز افزوده مي‌شود. به طور مثال هيدروکربني که ?? اتم کربن داشته باشد، مي‌تواند بيش از چهار ميليارد ترکيب هيدروکربني ايزومر تشکيل دهد. علاوه بر اين، با توجه به اينکه در نفت خام، ترکيبات هيدروکربني سير شده نيز فراوان اند، تعداد ترکيب هاي موجود در آن، فوق‌العاده زياد و گوناگون است. اين گوناگوني با شرکت اتم هاي ديگر مانند گوگرد، نيتروژن و اکسيژن در زنجير هيدروکربن ها به مراتب بيشتر مي‌شود.
ميدان هاي گازي را مي توان به ميادين نفتي تشبيه نمود که در آن لايه هاي نفتي که عمدتا متشکل از هيدروکربورهاي C5 به بعد مي باشد، درمقايسه با مقادير گاز قابل استحصال، بسيار کم وجود دارد. با اين وجود هنگام بهره برداري از ميدان هاي گازي از هريک از واحدهاي توليدي به مقدار قابل ملاحظه اي مايعات نفتي بدست مي آيد که در ميدان هاي مختلف متفاوت خواهد بود. بنابراين ميعانات گازي1 يکي از محصولات جانبي استخراج گاز از چاه هاي گاز مي باشند. ميعانات گازي مايع‌هاي هيدروکربني جداشده از گاز طبيعي اند که در پي تغييرات فشار و دما در گاز توليدي از ميدان‌هاي گازي، پس از انتقال به جداکننده‌هاي سطحي حاصل مي‌شوند.[1]
شکل 1- 1مراحل جداسازي ميعانات گازي از گاز حاصله از ميادين گازي [25]
اين ميعانات از ارزش بالايي برخوردارند و اغلب به عنوان خوراک پالايشگاه ها براي توليد محصول اصلي بنزين و محصولات جانبي از قبيل نفت سفيد و گازوئيل و غيره مورد استفاده قرار مي گيرند.
ميعانات گازي بر خلاف بوتان و پروپان نيازمند شرايط ويژه براي مايع ماندن نيستند و به شيوه‌هاي مختلف قادر به تبديل به نفت سبک، بنزين، سوخت جت و غيره هستند. در قياس با پالايشگاه نفت خام، در پالايشگاه ميعانات گازي، فرايندهاي تبديلي و پالايشي كمتر است بنابراين هزينه سرمايه گذاري آن کمتر از هزينه سرمايه گذاري پالايشگاه نفت خام است.
اين محصول به دليل داشتن ارزش حرارتي بالا از اهميت قابل توجه اي براي صادرات برخوردار مي باشد. به گونه اي که صادرات آن مي تواند هزينه سرمايه گذاري اوليه يک پالايشگاه گازي را در ظرف مدت زمان کوتاهي برگرداند به شرط آنکه مشخصه فني مطلوب را داشته باشد.[26]
کشور ايران با دارا بودن ميادين وسيع گازي و با ذخاير قابل برداشت 1/33 تريليون مترمکعب گاز داراي 18% از گاز کل جهان و دومين کشور در ذخاير گازي تا سال 2012 ميلادي مي باشد. با توجه به حجم بالاي مقادير گازي، انتظار در برداشت ميزان بالايي از ميعانات گازي نيز وجود خواهد داشت.
بيشترين ميزان توليد ميعانات گازي ايران از ميدان گازي پارس جنوبي2 مي باشد. اين ميدان گازي، بزرگ‌ترين منبع گازي است که بر روي خط مرزي مشترک ايران و قطر در خليج ‌فارس و در فاصله 105 کيلومتري ساحل جنوبي ايران قرار دارد. مطالعات انجام شده نشان مي‌دهد که بيش از 14 تريليون متر مکعب گاز طبيعي و افزون بر 18 ميليارد بشکه ميعانات گازي را در خود جاي داده است.
بر اساس برآورد موسسه تحقيقات انرژي فکتس،‌ مستقر در هانولولوي آمريکا، ظرفيت توليد ميعانات گازي ايران از 95 هزار بشکه در روز در سال 2001، نزديک به يک ميليون بشکه در روز در سال 2013 خواهد رسيد. درحال حاضر 400 هزار بشکه در روز (47700 مترمکعب) ميعانات گازي از پارس جنوبي استحصال مي گردد که انتظار مي رود تا پايان سال 2013 ميلادي اين عدد به 000/200/1 بشکه در روز افزايش يابد. اين درحاليست که به علت عدم وجود ظرفيت هاي پالايشگاهي درحدود 31000 بشکه در روز از ميعانات گازي در حال حاضر به عنوان خوراک پالايشگاه هاي کشور مصرف مي گردد . باتوجه به حجم عظيم ميعانات گازي توليدي در كشور، بررسي كاربردي براي رسيدن به يك مشخصه فني مطلوب براي اين محصول جهت استفاده بهينه بسيار ضروري است.
درحال حاضر ميزان توليد بنزين با توجه به روند فزاينده ي توليد خودرو در کشور در مقايسه با ميزان مصرف بسيار کمتر مي باشد. اعداد در مقايسه ميزان 45 ميليون ليتر توليد روزانه بنزين کشور و ميزان مصرف روزانه 65 ميليون ليتر، حاکي از کسري 20 ميليون ليتر روزانه آن مي باشند. در نمودار زير روند مصرف بنزين به خوبي نمايش داده شده است :
شکل1- 2 ميزان مصرف بنزين کشور در طي سال 1355 تا 1390 را به ميليون ليتر در روز نشان مي دهد
همچنين نمودار زير ميزان واردات بنزين را نشان مي دهد:
شکل 1-3 ميزان واردات بنزين از سال 1383 تا شش ماهه اول 1389 را نشان مي دهد
دولت جهت کنترل مصرف بنزين دست به اقداماتي از قبيل سهميه بندي بنزين اتومبيل ها و يا گران تر نمودن قيمت عرضه آن در سال 1386 نمود. اجراي از اين قبيل طرح ها سبب جلوگيري از رشد فزاينده مصرف بنزين در کشور گرديد، به طوريکه طبق برآوردها، انتظارات ميزان مصرف بنزين در سال 1391 عددي بالغ بر 100 ميليون ليتر در روز مي بوده که اين عدد به 65 ميليون ليتر مصرف کنوني کاهش يافته است.
شکل 1-4 مقايسه شاخص قيمت بنزين و مصرف آن در ايران- سال پايه 1355 است
شکل 1-5 ميزان سرانه اختصاص يافته به خودروها در کشور از سال 1355
از سويي با وجود کمبود توليد بنزين در کشور، روند فزآينده توليد خودرو همچنان ادامه دارد :
شکل 1- 6 تعداد ناوگان خودروهاي فعال بنزين سوز کشور از سال 1355
همانطور که از نمودارها و اعداد برمي آيد، تقاضاي مصرف بنزين در کشور بيش از ميزان توليد آن مي باشد که نيازمند چاره انديشي و ارائه راهکارهاي مناسب جهت رفع وابستگي خارجي به بنزين مي باشد. از همين رو جهت بهبود اين رويه نياز به توليد بيشتر بنزين به خوبي احساس مي گردد. لذا جهت خروج از بحران توجه به توليد بنزين از ميعانات گازي در قياس با هزينه هاي بالاي توليد بنزين از نفت خام، توجيح و مزاياي اقتصادي بيشماري بهمراه خواهد داشت.
1-2- پارس جنوبي
ميدان گازي پارس جنوبي، بزرگترين ميدان گازي جهان است، که در خليج هميشه فارس و در آب هاي سرزمين ايران و قطر واقع شده ‌است. اين ميدان گازي بين ايران و قطر مشترک بوده و در کشور قطر، ميدان گازي گنبد شمالي نام دارد. ايران و قطر از ابتداي برداشت از اين ميدان مشترک همواره در رقابت براي برتري در بهره‌ برداري از منابع هيدروکربني اين ميدان بودند.
ميدان گازي پارس جنوبي با مساحت 3700 کيلومتر مربع بالغ بر 14 تريليون متر مکعب گاز به همراه 18 ميليارد بشکه ميعانات گازي در لايه هاي مختلف، يکي از بزرگترين منابع گازي مستقل جهان مي باشد و بر روي خط مرزي مشترک ايران و قطر و به فاصله ي 105 کيلومتري جنوب غربي بندر عسلويه در آبهاي خليج فارس قرار دارد که ادامه ي ميدان گازي گنبد شمالي کشور قطر مي باشد. ميزان ذخيره در بخش مربوط به ايران بالغ بر 8% کل ذخاير جهان و حدود50% ذخاير گازي کشور مي باشد .
شکل 1- 7 نمايي کلي از پارس جنوبي
توسعه ي ميدان گازي پارس جنوبي در فاز هاي مختلف با هدف تامين تقاضاي رو به رشد گاز طبيعي مورد نياز کشور و تزريق آن به ميادين نفتي و همچنين صادرات گاز و ميعانات گازي در دستور کار شرکت ملي نفت ايران قرار گرفته و بنادر عسلويه و تنبک به ترتيب در 270 و 220 کيلومتري جنوب شرقي بوشهر نيز براي ايجاد تاسيسات ساحلي و توسعه ي مرحله ي اين ميدان انتخاب شده اند. به منظور توسعه ي اولين فاز ميدان مذکور شرکت مهندسي و توسعه ي نفت در سال 1373 تاسيس شد. پس از تغيرات ساختاري در وزارت نفت، شرکت نفت و گاز پارس به عنوان يکي از شرکت هاي فرعي شرکت ملي نفت ايران در اواخر سال 1377 تاسيس و از سوي وزير محترم نفت مسئوليت توسعه ي کليه فازهاي ميدان گازي پارس جنوبي و همچنين ميدان گازي پارس شمالي به اين شرکت واگذار گرديد.
شايان ذکر است با پيش بيني هاي به عمل آمده و در نظر گرفتن قيمت ها صرفا قسمتي از توليدات فازها براي باز پرداخت منظور شده (تا زمان مستهلک شدن بدهي) و مابقي جز عايدات کشور محسوب مي گردد. بديهي است چشم اندازي که براي حجم توليد و تنوع محصولات به دست آمده از ميدان پيش رو داريم نشانه هاي روشني از افزايش درآمد از طريق صادرات مشتقات گازي و محصولات پتروشيمي حاصل از آن دارد که بدين ترتيب درآمدهاي کشور از طرق مختلف افزايش خواهد يافت.
روند توليد و باز پرداخت انجام شده نويد بخش ثمرات اقتصادي افزون بر پيش بيني هاي اوليه بوده و به گونه اي که از محل صادرات ميعانات گازي تا کنون هزينه هاي سرمايه گذاري عايد گرديده است.
اصولا در ميادين مشترک تسريع در بهره برداري افزايش درامد و تاخير در آن موجب عدم النفع توليد مي گردد. قابل توجه است که قطر بهره برداري را از سال 1992 آغاز کرده است اما کشور عزيزمان ايران به دلايل مختلفي از جمله نداشتن سرمايه ي داخلي و تحريم همه جانبه از بيرون از مرز، در برداشت از اين منبع عظيم 5 سال عقب نگه داشته شد.
در پاييز سال ???? ايران در حال برداشت روزانه ??? ميليون مترمکعب از ذخاير اين ميدان بوده، که ?? ميليون مترمکعب کمتر از شريک خود، در اين ميدان برداشت مي‌کند. مساحت اين ميدان ???? کيلومتر مربع است که ???? کيلومتر مربع آن در آبهاي سرزميني ايران و ???? کيلومتر مربع آن در آبهاي سرزميني قطر قرار دارد.
1-3- ترکيبات ميعانات گازي
ميعانات گازي به جريان هيدروكربني مايع گفته مي شود که در ذخاير گاز طبيعي وجود دارد و به صورت رسوب و ته ‌نشين در گاز استخراجي يافت مي شود و عمدتاً از پنتان و هيدروکربن هاي سنگين تر (+C5) تشکيل شده و داراي گوگرد پايين مي باشد و معمولا عاري از انواع فلزات است و تقريبا نيمي از آن را نفتا تشکيل مي‌دهد.
ترکيب ميعانات گازي از هر ميدان گازي به ميدان گازي ديگر متفاوت است، اما به صورت کلي ترکيبات آن شامل اجزاي زير خواهد بود. عموما ميعانات گازي داراي وزن مخصوص3 5/0 تا 8/0 بوده و اغلب داراي ترکيبات ذيل مي باشند:
مقادير کمي از ترکيبات گوگردي و مرکاپتان ها
سولفيد هيدروژن4
تيول ها يا همان مرکاپتان ها5
دي اکسيد کربن
زنجيره آلکان هاي خطي شامل 2 تا 12 کربن6
مقادير بالايي ( قريب به 70%) از نفتاي سبک و سنگين و هيدروکربورهاي گروه نفت سفيد و گروه گازوئيل
مقادير بسيار کمي از هيدروکربورهاي C1 تا C5
مقادير کمي ترکيبات هيدروکربوري سنگين
سيکلوهگزان
آروماتيک ها ( بنزن، تولوئن، زايلن، اتيل بنزن )
1-4- بنزين
اين سوخت را نخستين بار در آلمان “بنزين” ناميدند. اين نام از ماده شيميايي بنزن مي‌آيد. در بسياري از کشورها و زبان‌ها نيز نام آن، بنزين يا بسيار شبيه به بنزين است. نام “بنزين” در فارسي نيز از زبان روسي گرفته شده‌است. از نام هاي ديگر اين ماده گاسولين7 و در کشورهاي مشترک المنافع (به غير از کانادا) پترول8 مي باشد. چگالي بنزين 719/0 گرم بر سانتي متر مکعب است و به همين دليل هميشه بر روي آب شناور مي ماند.
بنزين به مجموعه اي از مواد اطلاق مي شود که با داشتن شرايطي مشخص اغلب جهت ماده سوختي در موتورهاي درون سوز به کار گرفته مي شود. پارامترهاي مختلفي براي درجه بندي کيفيت بنزين وجود دارد. از جمله ي مهمتريت اين پارامترها مي توان فشار بخار ريد9 ، درصد آروماتيک ها، درصد بنزن، درصد الفين، ميزان سولفور، و مهمترين ويژگي آن، عدد اکتان را نام برد. مرجع استاندارد سنجي پارامترهاي مختلف براي بنزين با توافقات بين المللي استانداردهاي اروپا، EN-228 مي باشد.
1-5- فشار بخار ريد:
يکي از خواص فيزيکي مهم مايعات فرار مقدار فشار بخار آن ها مي باشد که خصوصا جهت بنزين هاي اتومبيل و هواپيما داراي اهميت است. فشار بخار در به حرکت در آوردن، گرم کردن و تمايل به خفگي در اثر ايجاد بخار در دماهاي کارکرد بالا يا ارتفاعات زياد موثر مي باشد.
در برخي مناطق حد بالاي فشار بخار براي بنزين، ملاکي جهت بازبيني آلودگي هوا مي باشد. يکي از عوامل اندازه گيري غيرمستقيم ميزان سرعت تبخير حلال هاي نفتي فرار، فشار بخار آن ها مي باشد.
فراريت نسبتاً بالاي بنزين، زمينه‎ساز تلفات تبخيري بنزين در خودروها مي‎شود، بطوريكه اين تلفات بعد از تلفات بنزيني ناشي از احتراق ناقص آن در خودروها، دومين تلفات عمده بنزين در خودروها است. تلفات تبخيري بنزين در خودروها عمدتاً به دماي بنزين و فشار بخار ريد وابسته است.
RVP روش ويژه اي جهت اندازه گيري فشار بخار مايعات نفتي، بنزين و برش هاي هيدروکربني مي باشد. اين نوع فشار بخار با فشار بخار واقعي مايع متفاوت است. RVP نه ازنوع مطلق و نه از نوع نسبي است اما به فشار مطلق نزديکتر است. روش آزمايش جهت تعيين ميزان فشار بخار ريد، بطور خلاصه اينگونه است که، محفظه مايع از ماده نفتي سرد پر شده به محفظه بخار وصل مي شود و در حمام آب 8/37 درجه سانتي گراد نهاده مي شود. مقدار فشار ثابت بدست آمده بعنوان RVP گزارش مي شود. [6]
1-6- عدد اکتان
اين عدد مقياسي است براي نشان دادن مقاومت بنزين و يا ديگر سوخت‌ها در مقابل گرما، فشار و شروع احتراق خود بخود (بدون جرقه).
زماني که مخلوط سوخت که ماده اي با قابليت اشتعال بالاست زودتر از زده شدن جرقه توسط شمع و بواسطه تراکم، محترق شود؛ موتور دچار کوبش10 خواهد شد که اين مساله براي موتور بسيار مضر است. يکي از راه هاي بالا بردن قدرت و توان خروجي موتور خودروها، بالابردن نسبت تراکم آن هاست، اما اين امر تنها با بالا بردن توان مقابله سوخت در برابر خود سوزي در اثر متراکم شدن بدست مي آيد، پس با پيشرفت در تکنولوژي ساخت موتورها، نسبت تراکم نيز افزايش مي يابد و در نتيجه نياز به سوختي با مقامت بالاتر در برابر خودسوزي در خودروهاي جديدتر ضروري مي گردد .
اما آن چه که مشخص مي نمايد که سوخت تا چه ميزان توانايي متراکم شدن قبل از احتراق خودسوزي را داراست، عدد اکتان مي نامند.
آزمايشات مختلف نشان داد هپتان داراي خاصيت متراکم شدن بسيار ضعيفي است و در مقابل اکتان قابليت متراکم شدن بسيار بالايي دارد. پس اگر بنزيني داراي مقادير بسيار بالايي از اکتان باشد، بنزين بسيار خوبي از نظر مقاومت در برابر خودسوزي محسوب مي شود. اما در مقابل، هپتان بسيار سريع در اثر تراکم ناچيز، محترق خواهد شد پس با توجه به اينکه اين دو هيدروکربن از لحاظ خواصي چون نقطه جوش و تبخير تقريبا يکسان هستند، بعنوان مبنايي براي مقاومت خودسوزي سوخت در برابر متراکم شدن انتخاب شدند، و با دادن عدد ??? به اکتان و عدد صفر به هپتان نسبتي به نام عدد اکتان بدست آمد. بطور مثال بنزيني با عدد اکتان??؛ داراي نسبت ?? اکتان به ?? هپتان مي باشد. اما ساخت سوختي که متشکل از اين ميزان اکتان باشد هزينه توليد بسيار بالايي خواهد داشت و اين ? ماده در حال حاضر تنها تشکيل دهنده هاي بنزين نيستند و مواد و افزودنيهاي ديگري کار بالابردن عدد اکتان يا همان مقاومت در برابر خودسوزي يا کوبش موتور را برعهده دارند و نسبت هپتان- اکتان تنها براي ايجاد يک مبناي مقايسه اي و بعنوان يک بنزين ايده آل براي مشخص نمودن عدد اکتان مورد استفاده قرار مي گيرد.
در جريان جنگ جهاني اول توماس ميجلي کشف نمود که با افزودن تترااتيل سرب11 به مخلوط بنزين، نسبت اکتان آن تا حد بسياري افزايش خواهد يافت و مي توان بنزيني با فراوري ارزان قيمت را، با افزودن اين ماده، به بنزيني با اکتان بالا تبديل نمود. از طرف ديگر اين ماده باعث روانکاري سوپاپ ها نيز مي شد، استفاده از اين ماده در بنزين تا ساليان دراز ادامه يافت، تا اينکه متوجه شدند سرب ضررهاي زيست محيطي بسياري پديد مي آورد و بايد از بنزين حذف گردد، بنابراين حذف سرب به تدريج در کشورهاي پيشرفته با جايگزين نمودن ماده اي به نامMTBE12 که يک، اکسيژن دار13 محسوب مي شود، بجاي تترااتيل سرب آغاز شد.
با نصب مبدل کاتاليستي14 براي کاهش آلودگي خروجي از اگزوز بر روي خودروها در دهه گذشته و بدليل اينکه سرب باعث از کار افتادن اين قطعه مي شد، جايگزيني بنزين بدون سرب سرعت بيشتري گرفت تا جائيکه هم اينک استفاده از بنزين سرب دار در اکثر کشورها به شدت محدود گرديده است. اما MTBE نيز با وجود اينکه در مقايسه با تترااتيل سرب، چندان سمي نيست، در اثر نشتي از تانک ها و مخازن و نفوذ به آبهاي زيرزميني و ايجاد آلودگي، در کشورهاي پيشرفته در حال حذف از بنزين مي باشد. جايگزين هاي MTBE که امروزه در اروپا و آمريکا استفاده مي شوند نيز شامل آروماتيک ها از جمله بنزن، تولوئن، اتانول و در آينده نزديک اکسيژن دار ديگري به نام ETBE15 مي باشند.
اما عدد اکتان بنزين را به دو روش مي توان بدست آورد. اولين روش، روش تحقيقي يا RON16 ناميده مي شود و دومين روش، روش موتوري يا MON17 نام دارد . تفاوت اين دو روش در شرايط و پارامترهاي آزمايش بر روي بنزين مورد نظر مي باشد.
مسلما با توجه به شرايط سخت تر آزمايش در روش MON، نسبت به روش RON براي يک بنزين مشابه، عدد بدست آمده از آزمايش به روش RON عدد بيشتري خواهد بود. فاصله بين دو عدد بدست آمده از اين دو روش آزمايش را حساسيت18 سوخت مي نامند که بسيار هم با اهميت مي باشد چرا که ممکن است بنزيني بدليل نوع افزودني ها و مواد بکار رفته جهت بالا بردن اکتان در شرايط آزمايش RON عدد بالايي از اکتان را ارائه دهد اما در شرايط سخت تر، توانايي مقابله بسيار کمتري نسبت به تراکم پذيري داشته باشد و عدد حاصل از آزمايش MON بسيار پايين باشد، لذا بين چند بنزين مختلف که از آزمايش RON عدد مشابه اي بدست آورده اند، بنزيني مرغوبتر است که فاصله اعداد بدست آمده از ? آزمايش RON و MON براي آن نوع بنزين کمتر از بقيه باشد(حداکثر ?? عدد اختلاف قابل قبول است). [7]
اما در حالي که مبنا قرار دادن عدد بدست آمده از آزمايش RON بعنوان عدد اکتان (به دلايل بالا)، چندان صحيح به نظر نمي رسد و حتي راه را براي تقلب شرکت هاي نفتي و استفاده از افزودنيهاي ارزانتر باز مي گذارد؛ در اروپا و اکثر کشورها از جمله کشورمان ايران، عدد RON مبناي مشخص نمودن ميزان اکتان بنزين مي باشد. اين در حاليست که در آمريکا با استفاده از فرمول RON+MON)/2) و بدست آمدن عدد جديدي به نامPON19 اين مشکل تا حد زيادي حل شده و راه تقلب در اين زمينه بسته گرديده است.
پس به اين موضوع توجه داشته باشيد که عدد اکتان بنزين در پمپ بنزين هاي آمريکا هميشه عددي پايين تر از عدد اکتان يک بنزين مشابه در پمپ هاي اروپا و ساير نقاط دنيا است، بعنوان مثال بنزين با اکتان ?? در پمپ بنزينهاي ايالات متحده با بنزيني داراي عدد اکتان حدود ?? در اروپا برابري مي کند. گفته مي شود بنزين موجود در ايران در نوع معمولي اکتاني برابر ?? تا ?7 ، RON داراست و نوع سوپر نيز داراي عدد اکتان ?? RON است که البته صحت آن مورد ترديد است .
استانداردهاي آلايندگي اروپا ميزان بيشينه‌ي مجاز براي انتشار گازهاي آلاينده‌ي خودروهاي نو که در کشورهاي اتحاديه اروپا فروخته مي‌شوند را، تعريف مي‌کند. اين استانداردها، انتشار اکسيدهاي نيتروژن20، هيدروکربن‌ها21، هيدروکربن‌هاي بدون متان22، مونوکسيدکربن و ذرات معلق23 را در بر دارد. براي گونه‌هاي مختلف خودرو استانداردهاي گوناگوني در نظر گرفته مي‌شود.
استاندارد بودن يک موتور با تست موتور در يک چرخه آزمون معين، بررسي مي شود. موتورهايي که با اين استاندارد مطابقت نداشته باشند قابل فروش در اروپا نيستند. اما استانداردهاي جديد براي خودروهاي قبلي اعمال نمي‌شود.
شکل 1- 8 استاندارد آلايندگي Nox و PM براي اتومبيل هاي بنزيني
با تمامي تفاسير فوق، بنزين بايد داراي حد مجاز پارامترهاي مختلف به دليل دارا بودن کيفيت بالاتر و همچنين کم خطر بودن براي محيط زيست باشد. در جدول زير برخي از پارامترهاي استاندارد براي بنزين ، تعيين شده توسط مراجع به نمايش گذاشته شده است :
جدول1-1مشخصات بنزين بدون‌سرب مطابق استاندارد EN 228
استانداردواحدکمينهبيشينهمشخصهEN ISO 3675کيلوگرم بر مترمکعب720775چگالي در 15 درجه سانتي‌گرادEN 25164-95-عدد اکتان تحقيقي , RONEN 25163-85- عدد اکتان موتور, MONISO 3405درجه سانتي‌گراد-210نقطه جوش پاياني , FBP
ASTM D 1319درصد حجمي-18اولفين‌هادرصد حجمي-35آلفاتيک‌هادرصد حجمي-1بنزنEN ISO 20846ميلي‌گرم بر کيلوگرم-10گوگرد1-7- کليات
در اين پروژه هدف تبديل ميعانات گازي حاصله از واحد 112 پارس جنوبي به محصولات با ارزش افزوده و سوخت هاي مصرفي از قبيل بنزين مي باشد.
واحد 112 پارس جنوبي جهت تصفيه ميعانات گازي در ساحل خليج فارس بنا گرديده است. اين واحد وظيفه ي تبديل و استخراج مرکاپتانها و ترکيبات گوگردي و در صورت لزوم تثبيت ميعانات گازي از جريانات موجود بالادستي واحد 103 و همچنين واحد 110 را به عهده دارد. خروجي اين واحد داراي حداکثر ppm8/10 ازH2S خواهد بود.
واحد 103 واحد تثبيت ميعانات گازي24 مي باشد. هدف از واحد تثبيت ميعانات گازي، توليد مايعات تثبيت شده با RVP=10psi در تابستان و RVP=12psi در زمستان مي‎باشد. عمل اين واحد، حذف سبك‎ترين اجزاء از خوراك خام و توليد محصولي با شرايط ذكر شده مي‎باشد. مايعات خام ورودي از سمت جداکننده دوفازي25 پس از گرم شدن در مبدل هاي ورودي سپس به سمت واحد نمک زدايي26 مي‎رود. اجزاء سبك مايعات سپس در برج از آن جدا مي‎شوند. به ازاء هر فاز يكي از واحدهاي 103، طراحي شده است.
هدف ازايجاد واحد 110 جلوگيري از هدر رفت مايعات گازي، درحالتي که يکي از دو واحد 103 فازهاي 4و5 درسرويس نباشند يا درحالتي که مقدار ورودي مايعات به پالايشگاه بيش از ظرفيت دو واحد تثبيت ميعانات گازي باشد، است. همانطور که گفته شد اين واحد کار تثبيت مايعات گازي را انجام مي دهد و شبيه واحد 103 مي باشد. با اين تفاوت که دراين واحد گازهاي جدا شده از مايعات به فلر فرستاده مي شود و برج تثبيت کننده و واحد نمک زدايي ندارد و به جاي انها يک فلاش درام درنظر گرفته شده است.
دراين واحد مخلوط گلايکول وآب و مايعات گازي که از واحدهاي 100 پس از پيش گرم شدن دردو مبدل حراراتي و رسيدن به دماي 50 درجه سانتي گراد و با فشار ورودي 15 بار، وارد پيش-فلش درام27 شده که بافل موجود در درام، آب وگلايکول را از کاندنسيت براساس اختلاف وزن مخصوص جدا کرده و گاز آزاد شده نيز از بالا به فلر28 فرستاده مي شود. آب وگلايکول جدا شده از اين درام پس ازعبور از فيلتر به منظورخالص سازي گلايکول با فشار 13 بار و دماي 50 درجه به واحد 102 بازيافت گلايکول فرستاده مي شود.
فصل دوم
روش هاي توليد بنزين
2-1- واحدهاي پالايشگاهي توليد بنزين از نفت
شکل2-1شمايي کلي از يک واحد پالايشگاهي [19]
شکل 2-1 شمايي کلي از يک واحد پالايشگاهي را نشان مي دهد. پالايشگاه نفت يک واحد صنعتي است که در آن نفت خام به مواد مفيدتري مانند سوخت جت، سوخت ديزل، بنزين، آسفالت، گاز مايع شده و بسياري ديگر از فرآورده‌هاي نفتي تبديل مي‌گردد. پالايشگاه‌هاي نفت به طور معمول واحدهاي صنعتي بزرگ و درهم پيچيده‌اي مي‌باشند که در آنها واحدهاي مختلف توسط مسيرهاي لوله کشي متعددي به هم پيوند داده شده‌اند. در شکل پروسس‌هاي معمول در يک پالايشگاه نفت نشان داده شده‌است. فرآورده‌هاي سوختي نفتي در گستره وسيعي از کاربردها، سوخت کشتي، سوخت جت، بنزين و بسياري ديگر موارد استفاده مي‌شود. هر کدام از مواد فوق الذکر داراي نقطه جوشي متفاوت مي‌باشند از اين رو مي‌توان آنها را توسط فرآيند تقطير از همديگر جدا نمود. از آنجائيکه تقاضاي زيادي براي اجزاي مايع سبک تر وجود دارد، در يک پالايشگاه مدرن نفتي هيدروکربن‌هاي سنگين و اجزاي گازي سبک در طي فرآيندهاي پيچيده و انرژي بر، به مواد با ارزش تري تبديل مي‌شوند. نفت به خاطر دارا بودن هيدروکربن‌هايي با وزن و طول‌هاي مختلف مانند پارافين، آروماتيک‌ها، نفتا، آلکن‌ها، دين‌ها و آلکالين‌ها مي‌تواند در مواردي مفيد و در برخي موارد دردسر آفرين واقع گردد.
جدول 2- 1 اجزاي کلي تشکيل دهنده نفت
عنصرحداقل درصد وزنيحداکثر درصد وزني کربن82.287.1هيدروژن11.814.7گوگرد0.15.5اکسيژن0.14.5نيتروژن0.11.5
هيدروکربن‌ها مولکول‌هايي با طول‌هاي متفاوت هستند که تنها از هيدروژن و کربن تشکيل شده‌اند، ساختارهاي مختلف به آنها خواص متفاوتي مي‌دهد. فن پالايش نفت در واقع عبارتست از جداکردن و بالابردن درجه خلوص اجزا تشکيل دهنده نفت از هم. همينکه اجزا از هم جدا گرديده و خالص شدند مي‌توان ماده روغنکاري يا سوخت را به طور مستقيم روانه بازار مصرف کرد. با ترکيب مولکول‌هاي کوچک‌تر مانند ايزوبوتان و پروپيلن و يا بوتيلن طي پروسه‌هايي همانند آلکالنين کردن يا ديمرازسيون مي‌توان سوختي با اکتان موردنظر تهيه نمود. همچنين درجه اکتان بنزين را مي‌توان طي فرآيند بهسازي توسط کاتاليزور بهبود بخشيد که طي آن هيدروژن از هيدروکربن جداشده و هيدروکربن آروماتيکي تشکيل مي‌گردد که درجه اکتان بسيار بيشتري دارد. توليدات مياني برج جداکننده را مي‌توان طي پروسه‌هاي کراکينگ گرمايي، هيدروکراکينگ و يا کراکينگ کاتاليزوري سيالي به محصولات سبک تري تبديل نمود. مرحله نهايي در توليد بنزين ترکيب مواد هيدروکربن مختلف با درجه‌هاي اکتان متفاوت با همديگر است تا به مشخصات محصول موردنظر دست يابيم. معمولاً پالايشگاه‌هاي بزرگ توانايي پالايش از صدهزار تا چندين صدهزار بشکه نفت در روز را دارا مي‌باشند. به دليل ظرفيت بالاي مورد نياز، بسياري از پالايشگاه‌ها به صورت دائم براي مدت طولاني از چندين ماه تا چندين سال بطور مداوم کار مي‌کنند.
پالايشگاه‌هاي نفت بسته به نوع خوراکي که بر مبناي آن طراحي شده اند داراي پيچيدگي‌هاي متفاوتي هستند که بر اساس آن ميزان و نوع محصولات متفاوتي توليد مي‌کنند.
ميزان سرمايه گذاري براي احداث يک پالايشگاه با پيچيدگي متوسط بين ?? تا ?? هزار دلار به ازاي هر بشکه ظرفيت پالايش است و با افزايش درجه پيچيدگي گاه تا ?? تا ?? هزار دلار در هر بشکه سرمايه گذاري نياز دارد.
همانطور که از شکل 2-1 پيداست، جهت توليد بنزين از نفت خام، علاوه بر برج هاي تقطير اتمسفريک و خلا، جهت دستيابي به ميزان حداکثري تبديل و نيز کيفيت مرغوب بنزين، نياز اساسي به واحدهايي از قبيل کراکينگ {کراکينگ کاتاليستي29، کراکينگ هيدروژني30(واحد آيزوماکس)}، واحد ايزومراسيون31، واحد ريفرمينگ کاتاليستي32 و غيره مي باشد. اين درحاليست که در اغلب موارد ميعانات گازي به دليل کمي ترکيبات سنگين کربني، به جهت تبديل به بنزين نيازي به مراحلي از قبيل کراکينگ ها ندارند. از همين رو و به دليل فرايند پيچيده و مراحل متعدد دستيابي به بنزين از طريق نفت خام، همانطور که قبلا نيز اشاره شد، هزينه تمام شده جهت تبديل به بنزين از طريق ميعانات گازي در مقايسه با تبديل نفت خام به بنزين، بسيار کمتر خواهد گرديد.
پالايشگاه‌هاي نفت خام شامل واحدهاي پروسسي مختلفي است که در ذيل به هريک اشاره و در ادامه توضيح مختصر هر يک از موارد ارائه مي گردد:
واحد نمک زدايي
واحد جداسازي اتمسفريک
واحد جداسازي خلا
واحد بهبود هيدروتريتور نفتا
واحد ريفرمينگ کاتاليستي
واحد هيدروتريتور چگالشي33
واحد شکافت کاتاليستي سيالي34
واحد شکافت هيدروکراکر
واحد اصلاح مرکس35
واحد آلکيلاسيون36
واحد ديمرزاسيون
وحد ايزومريزاسيون
واحد ريفرمينگ بخار
مخازن ذخيره نفت خام و فرآورده‌هاي پالايش شده
واحدهاي يوتيليتي، همانند برج‌هاي خنک کن، واحد آب، واحد بخار، واحد جمع آوري و تصفيه فاضلاب
2-1-1- واحد نمک زدايي
اکثر نفت هاي خام حاوي کلريدهاي سديم و منيزيم، اندکي سولفات، سيليس و اکسيدهاي آهن مي باشند و حتي اگر در خروج از ميادين نيز داراي اين ترکيبات نباشند، در طول حمل و نقل به ويژه با کشتي ها، اين املاح وارد نفت خام مي شوند. اساس روش نمک گيري انحلال املاح موجود در نفت خام به وسيله آب است. دشواري اين روش در تهيه مخلوط موثر آب و نفت، مرطوب سازي ذرات جامد و جداسازي آب شست و شو از نفت مي باشد. يکي ديگر از هدف هاي نمک گيري، حذف ذرات جامد معلق (ذرات ماسه، رس، خاک اکسيد و سولفيد آهن …) در نفت خام است.
2-1-2- واحد جداسازي اتمسفريک و خلا
اين واحد به عنوان اصلي ترين بخش پالايشگاه وظيفه تفکيک نفت خام را به محصولات دارا مي باشد. نفت خام ورودي به پالايشگاه متشکل از هيدروکربن هاي مختلف سبک و سنگين مي باشد که در اين واحد به کمک برج تقطير اتمسفري و برج تقطير خلاء به محصولات با ارزشي تفکيک مي شود. اساس کار برج هاي تقطير تفکيک فيزيکي مواد بر اساس اختلاف در نقطه جوش سازندگان است.
اين واحد در فصل بعد به صورت کامل شرح داده خواهد شد.
2-1-3- واحد بهبود هيدروتريتور نفتا
با استفاده از هيدروژن از نفتاي حاصل از برج تقطير گوگردزدايي مي‌شود
2-1-4- واحد ريفرمينگ کاتاليستي
اين واحد داراي کاتاليست مي‌باشد که براي تبديل رنج تبخير نفتا به محصولات بهينه با اکتان بالا استفاده مي‌گردد. يکي از توليدات جانبي واحد اصلاح کاتاليستي هيدروژن مي‌باشد که در هيدروتريتور و هيدروکراکر استفاده مي‌گردد.
2-1-5- واحد هيدروتريتور چگالشي
ديزل چگاليده را پس از برج جداکننده گوگردزدايي مي‌کند
2-1-6- واحد شکافت کاتاليستي سيالي
اين واحد يکي از مهمترين واحدها و فرآيندهاي تبديل کاتاليستي در جهان محسوب مي‌شود که مواد سنگين و کم ارزش نفتي را به مواد سبکتر و با ارزش تر تبديل مي‌کند. امروزه به دليل افزايش مصرف سوخت در جهان و نياز به تبديل مواد سنگين نفتي به مواد سوختي سبک، به اين فرآيند بيش از پيش احتياج است.
پيش از دهه ?? ميلادي واحدهاي شکست کاتاليستي سيال بستر، هيدروکراکينگ از يک طرف و واحدهاي ککينگ37 و ويسبرکينگ38 از طرف ديگر، از واحدهاي مطرح جهت ارتقاء برشهاي سنگين نفتي در پالايشگاه‌هاي نفت به شمار مي‌آمدند. بعد از دهه ?? با افزايش قيمت نفت استفاده از واحدهاي FCC و هيدروکراکينگ مقرون به صرفه شد. از اين زمان واحدهاي FCC و هيدروکراکينگ به صورت رقباي سرسختي براي واحدهاي ککينگ و ويسبرکينگ در آمدند و به نظر مي‌رسد که واحدهاي ککينگ و ويسبرکينگ نهايتا مغلوب FCC و هيدروکراکينگ شوند. FCC و هيدروکراکينگ هيچ کدام مطلقا نتوانسته‌اند بر هم غالب شوند. در دهه ?? به دليل اختلاف قيمت شديد بنزين و سوخت نفتي39 گرايش به هيدروکراکينگ بيشتر بوده زيرا بازدهي محصولات سبک در اين واحد بيشتر از FCC بوده‌است. [1]
تا کنون بالغ بر ??? واحد شکست کاتاليستي بستر سيال در دنيا وجود دارد که طراحي و يا اصلاح اغلب واحدهاي



قیمت: تومان


پاسخ دهید