چکيده
ضرورت تأمين سلامت افرادي که در امر خطير مبارزه با آفات فعاليت مي نمايند، توجه مسئولان امر را بر اين داشته که در جهت کاهش عوارض ناشي از سموم اقداماتي نظير تأکيد بر استفاده از مديريت تلفيقي آفات، تدوين استانداردها وآيين نامه ها در خصوص استفاده از سموم مجاز و رعايت نکات ايمني شغلي مربوطه را توسط مراجع ذيصلاح بعمل آورند. باتوجه به مصرف گسترده سموم فسفره جهت حفظ محصولات کشاورزي اين بررسي در سال 1391 در خصوص بررسي اثرات سموم فسفره (ديازينون، مالاتيون و کلروپريفوس) بر روي ميزان فعاليت آنزيم استيل کولين استراز کارگران سمپاش به روش Lovi-bond انجام گرديد. در خصوص اندازه گيري ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز کارگران سمپاش باغات شهرستان شهريار، از سمپاش هايي که به صورت جداگانه با سه حشره کش ديازينون، مالاتيون و کلرپريفوس سمپاشي مي نمودند، تست لووي باند پيش از سمپاشي و در پايان سمپاشي همان روز و متعاقباً در روز بعد به همين ترتيب بعمل آمد و با توجه به آزمون هاي T-Test (مقايسه ميانگين ها) نتايج زير حاصل گرديد :
1- با توجه به آزمون T-Test (مقايسه ميانگين ها) در سطح اطمينان 95% (0.05=?) مشخص گرديد که بين ميانگين ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز خون گروه کارگران سمپاشي کننده با سموم ديازينون (در روز اول پس از تماس) و گروه شاهد تفاوت معنا داري وجود دارد (P-value =0/001 ).
2- با توجه به آزمون T-Test (مقايسه ميانگين ها) در سطح اطمينان 95% (0.05=?) مشخص گرديد که بين ميانگين ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز خون گروه کارگران سمپاشي کننده با سم ديازينون (در روز دوم پس از تماس) و گروه شاهد تفاوت معنا داري وجود دارد (P-value <0/001 ).
3- با توجه به آزمون T-Test (مقايسه ميانگين ها) در سطح اطمينان 95% (0.05=?) مشخص گرديد که بين ميانگين ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز خون گروه کارگران سمپاشي کننده با سم مالاتيون (در روز اول پس از تماس) و گروه شاهد تفاوت معنا داري وجود دارد (P-value <0/001 ).
4- با توجه به آزمون T-Test (مقايسه ميانگين ها) در سطح اطمينان 95% (0.05=?) مشخص گرديد که بين ميانگين ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز خون گروه کارگران سمپاشي کننده با سم مالاتيون (در روز دوم پس از تماس) و گروه شاهد تفاوت معنا داري وجود دارد (P-value <0/001 ).
5- با توجه به آزمون T-Test (مقايسه ميانگين ها) در سطح اطمينان 95% (0.05=?) مشخص گرديد که بين ميانگين ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز خون گروه کارگران سمپاشي کننده با سم کلرپريفوس (در روز اول پس از تماس) و گروه شاهد تفاوت معنا داري وجود دارد (P-value =0/005 ).
6- با توجه به آزمون T-Test (مقايسه ميانگين ها) در سطح اطمينان 95% (0.05=?) مشخص گرديد که بين ميانگين ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز خون گروه کارگران سمپاشي کننده با سم کلرپريفوس (در روز دوم پس از تماس) و گروه شاهد تفاوت معنا داري وجود دارد (P-value =0/002 ).
پس مي توان نتايج بدست آمده را به اين گونه نيز ذکر و بحث نمود که:
1- کارگراني که با سم ديازينون سمپاشي مي نمودند:
در 13% اين کارگران پس از تماس در روز اول افت فعاليت آنزيم کولين استراز مشاهده گرديد، بطوريکه آماده مسموميت بودند و نبايد تا دو هفته با حشره کش هاي فسفره تماس داشته باشند تا ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز نرمال گردد.
در 1/26% اين کارگران پس از تماس در روز دوم افت فعاليت آنزيم کولين استراز مشاهده گرديد و اين نشان دهنده آن است که پس از تماس با سم در دو روز متوالي، تعداد کارگراني که آماده مسموميت بودند و نبايد تا دو هفته با حشره کش هاي فسفره تماس داشته باشند تا ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز نرمال گردد، بيش از دو برابر افزايش يافته است.
2- کارگراني که با سم مالاتيون سمپاشي مي نمودند:
در 2/18% اين کارگران پس از تماس در روز اول افت فعاليت آنزيم کولين استراز مشاهده گرديد، بطوريکه آماده مسموميت بودند و نبايد تا دو هفته با حشره کش هاي فسفره تماس داشته باشد تا ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز نرمال گردد.
در 3/27% اين کارگران پس از تماس در روز دوم افت فعاليت آنزيم کولين استراز مشاهده گرديد و اين نشان دهنده آن است که پس از تماس با سم در دو روز متوالي، تعداد کارگراني که آماده مسموميت بودند و نبايد تا دو هفته با حشره کش هاي فسفره تماس داشته باشند تا ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز نرمال گردد، يک و نيم برابر افزايش يافته است.
3- کارگراني که با سم کلرپريفوس سمپاشي مي نمودند:
در 5/12% اين کارگران پس از تماس در روز اول افت فعاليت آنزيم کولين استراز مشاهده گرديد، بطوريکه آماده مسموميت بودند و نبايد تا دو هفته با حشره کش هاي فسفره تماس داشته باشد تا ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز نرمال گردد.
در50 % اين کارگران پس از تماس در روز دوم افت فعاليت آنزيم کولين استراز مشاهده گرديد و اين نشان دهنده آن است که پس از تماس با سم در دو روز متوالي، تعداد کارگراني که آماده مسموميت بودند و نبايد تا دو هفته با حشره کش هاي فسفره تماس داشته باشند تا ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز نرمال گردد، چهار برابر افزايش يافته است.
پس بيشترين تاثير در ميان اين سه سم ارگانو فسفره (ديازينون، مالاتيون و کلرپريفوس) در آزمايش اندازه گيري ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز در دو روز متوالي به روش لوي باند، بر روي افت ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز کارگران سمپاش بعد از تماس در روز دوم، توسط کلروپريفوس (4 برابر بيشتر نسبت به روز اول بعد از تماس) مي باشد.
کلمات کليدي: آنزيم کولين استراز Cholinesterase enzyme، ديازينون Diazinon، مالاتيون Malathion و کلرپريفوس Chlorpyrifos.
فصل اول
کليات پژوهش
مقدمه
آفات و کنترلشان از زماني که توسط بشر به عنوان موجوداتي عليه منافعش شناخته شدند تا کنون جز يکي از اصلي ترين مسايل جوامع انساني مي باشند که همواره با چالشهاي روبرو مي باشد.
منبع اصلي غذاي انسان را گياهان تشکيل مي دهند. گياهان در مقابل 80 تا 100 بيماري که به وسيله ويروسها، باکتريها، ميکوپلاسماها، قارچ ها و جلبک ها ايجاد مي شود، حساسند و همچنين بايد با 30000 گونه علف هرز رقابت نمايد که از اين عده تقريبا 1800 گونه باعث کاهش شديد محصول مي شوند. حدود 3000 گونه نماتد به اين گياهان حمله مي کنند، که 1000 گونه آنها خسارت اقتصادي وارد مي کنند و بالاخره از 800000 گونه حشره در حدود 1000 گونه باعث کاهش ميزان محصول مي شوند ( Timothy,1995).
روشهاي مبارزه با آفات در مواردي از به هدر رفتن درصد زياذي از محصول جلوگيري مي کنند که در اين ميان نقش ترکيبات شيميايي انکار ناپذير است. مثلا در غنا گه محصول اصلي آن کاکائو است، با استفاده از حشره کش هايي که براي کنترل يک نوع حشره به کار برده شد، محصول کاکائو سه برابر شده است. همچنين در کشور پاکستان با استفاده از حشره کش ها حدود 33% بر توليد شکر افزوده شده است. طبق برآورد سازمان خواروبار جهاني FAO بدون کنترل حشرات، بيماريها و علف هاي هرز، حدود 80% محصول سالانه برنج از بين مي رود.
يکي از روش هاي قاطع براي مبارزه با آفات استفاده از انواع آفت کشها مي باشد که با داشتن اثر سريع مي تواند در مدت زماني کوتاه آفات را از بين ببرد، ولي با داشتن اين مزايا داراي معايب بسياري مانند اثرات مخرب بر موجودات زنده و محيط زيست مي باشند ( اسماعيلي،1362).
آفتکشها نه تنها براي بي مهرگان، بلکه براي پستانداران و پرندگان نيز خطرناک مي باشند. در نواحي که از آفتکشها براي مبارزه با آفات کشاورزي و کنترل ناقلين بيماريها وجوندگان استفاده مي شود، ساير موجودات نيز در معرض آلودگي قرار مي گيرند. همچنين بقاياي حشره کشها در محصولات کشاورزي و يا خاک نيز سلامت انسانها و حيوانات را با خطر مواجه مي سازد. مسموميت هاي ناشي از مصرف سموم کشاورزي هر روز به نحوي خودنمايي مي کنند و مثل يک دشمن پنهان، سلامت انسانها و ساير موجودات را تهديد مي نمايند. مسموميت هاي ناشي از عوارض سموم مانند عقيمي در مردان، تومورزايي، ايجاد آب مرواريد در اثر تماس با تعدادي از حشره کشها، مشکلات ريوي و تأثير بر سيستم ايمني بدن است. امروزه افزايش موارد سرطان، بيماريهاي قلب و عروق و … در انسان را مربوط به عوامل زيست محيطي و تغذيه از مواد ناسالم و مواد حاوي مواد شيميايي (از جمله حشره کشها و مواد افزودني) مي دانند (فتاحي،1387).
در ايران اکثر مطالعاتي که بر روي آفت کشها صورت گرفته، بيشتر به مسأله توانايي اين ترکيبات در کنترل آفات کشاورزي و بهداشتي و جنبه هاي کاربرد آنها مربوط بوده و به مسائلي از جمله اثرات اين مواد در محيط و برروي سلامت انسانها کمتر توجه گرديده است.
از آنجا که سمپاشيهاي مکرر و گاهي بيش از اندازه باغداران، بعلت بالا رفتن سليقه مصرف کنندگان در خريداري ميوه هاي کاملاً سالم و بدون آفت زدگي است، لذا باغداران جهت دستيابي به محصول مرغوب اقدام به سمپاشي هاي مکرر و نابهنگام مي نمايند. باتوجه به اينکه تاکنون اثرات سم کلروپريفوس در کشور ما بررسي نشده است، لذا در اين بررسي اثرات سموم فسفره (ديازينون و مالاتيون و کلروپريفوس) بر روي آنزيم کولين استراز کارگران سمپاش مورد تحقيق قرار مي گيرد تا در اين خصوص توصيه هاي لازم ارائه گردد و از اين طريق نيز بتوان به اجرا موفق برنامه هاي مديريت تلفيقي آفات IPM کمک نمود.
فصل دوم
ادبيات و پيشينه پژوهش
2-1- پيشينه تحقيقات در جهان
Mosses (1989) درباره ارتباط آفت کشها و مسائل بهداشتي کارگران مزارع (کشاورزان) تحقيقاتي انجام داد (Moses,1989).
Goh et al., (1990)در زمينه سميت حاد ارگانوفسفره ها و آلودگي غذا و سبزيجات تحقيق نمودند (Goh et al.,1990).
Fakhri (1994) اثرات ارگانوفسفره ها را بر روي آنزيم کولين استراز ارزيابي کرد .(Fakhri, 1994)
Ciesielski et al., (1994) تماس کارگران مهاجر در بخش کشاورزي در شمال کارولينا با آفت کش ها و اپرات و علائم بوجود آمده را مطالعه نمودند. .(Ciesielski et al., 1994)
Timothy (1995)تحقيقات گسترده اي در زمينه سميت حاد و مزمن آفت کشها انجام داد (Timothy,1995).
Henderson et al., (1994) يک کتاب در مورد توکسيکولوژي مدرن نوشتند .(Henderson et al.,1994)
Clement (2005) بر روي تنوع ژنتيکي افراد و تاثير ژن بر روي مقاومت عليه مسموميت براثر حشره کشهاي ارگانو فسفره تحقيق کرده است (Clement, 2005) .
Ellis, Do (2005) بررسي در زمينه درمان بازدارنده هاي کولين استراز را انجام دادند Ellis, Do, 2005 ) ).
Wilson, Handerson (2007) کولين استراز موجود در خون و بافت را با استفاده از راديوسنجي اندازه گيري کردند ( Wilson, Handerson 2007) .
Magauzi et al., (2011) ميزان فعاليت آنزيم کولين استراز کارگران کشاورزي را که در معرض سموم ارگانو فسفره بودند را بررسي نمودند Magauzi et al., 2011)).
2-2- پيشينه تحقيقات در ايران
در سالهاي قبل بررسي هاي زيادي توسط اساتيد حشره شناسي و سم شناسي در مورد اثر سموم فسفره برروي انسان صورت گرفته که قسمتي از اين بررسي ها شامل مطالعه بازدارندگي اثر کولين استراز مي باشد. در ذيل به ذکر تعدادي از آنها اکتفا مي نماييم.
معتبر و همکاران (1357)، اثرات حشره کش کارباماتي فايکام(بنديوکارب) را در کارگران سمپاش بخش بهداشتي شهر ممسني بررسي کردند (معتبر و همکاران، 1357).
معتبر و همکاران (1357)، اثرات حشره کش کارباماتي پروپکسور(بايگون) را در کارگران سمپاش بخش بهداشتي شهر بندرعباس بررسي کردند (معتبر و همکاران، 1357).
معتبر و همکاران (1369)، اثرات حشره کش فسفره اکتيليک را برروي آنزيم کولين استراز کارگران سمپاش را در شهر بندر عباس مورد آزمايش قرار دادند (معتبر و همکاران، 1369).
شايقي (1378)، اثر حشره کش هاي فسفره ديازينون و مالاتيون را برروي آنزيم کولين استراز کارگران بخش کشاورزي شهر رامسر بررسي نمودند (شايقي، 1378).
شايقي (1378)، اثر حشره کش هاي فسفره ديازينون و مالاتيون را برروي آنزيم کولين استراز کارگران بخش کشاورزي شهر تنکابن بررسي نمودند (شايقي، 1378).
شايقي (1387)، اثر حشره کش هاي فسفره را برروي آنزيم کولين استراز کارگران سمپاش در شهر تهران بررسي نمودند (شايقي، 1387).
ورياني (1388)، تعيين سطح آنزيم کولين استراز و ميزان بروز عوارض شغلي آن در کارگران شاغل در کارخانه توليد حشره کش در پايان نامه دوره دکتراي عمومي بررسي نمود (ورياني، 1388).
فصل سوم
فرآيند پژوهش
3-1- معرفي منطقه
شهرستان شهريار
جغرافياي شهرستان شهريار
جغرافياي طبيعي
نقشه شهرستان شهريار به لحاظ ظاهري شبيه دست انسان بوده ودرمنتهي اليه ضلع جنوبي سلسله جبال البرز مرکزي واقع شده وبا وسعتي معادل 1360 کيلومترمربع درارتفاع 1160 متري ازسطح درياهاي آزاد قرارگرفته است واز شمال وغرب به شهرستان کرج ، از شرق به شهر تهران وشهرستان اسلامشهر وازجنوب وجنوب غرب به شهرستانهاي رباط کريم وساوه محدود مي شود.
مختصات رياضي اين شهرستان به لحاظ جغرافيائي بين “30”20 50 درجه تا “10”13 51 درجه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ و”50″30 35 درجه تا “15”45 35 درجه عرض شمالي ازخط استوا قرار دارد. درحال حاضر شهرستان شهريار نزديک به 8/4 درصد ازمساحت استان تهران وحدود 0008/0 درصد از مساحت کل کشور را به خود اختصاص مي دهد.
جريانات هوائي
درتاريخ آمده است که بادهاي موسمي شهريار ، داراي شدت بوده وبابرخورد با چهره افراد آن را سياه مي نموده است اما امروزه نه ازآن بادها خبري است ونه از مردمي که چهره هايشان براثر وزش باد شهريار سياه شده باشد.
ازمهمترين جريانات هوائي اين شهرستان مي توان به ( جريان هوائي ) که بانام ( بادشهريار) شهرت يافته است اشاره نمود. جهت وزش اين جريان هوائي درمنطقه ازغرب به شرق با اندکي تمايل به سمت جنوب است.
آب وهوا
شهريار منطقه اي است با آب وهواي نسبتا خشک داراي زمستانهاي نسبتا سرد وتابستانهاي گرم.

جغرافياي سياسي
شهرستان شهريار تا سال 1367 بعنوان يکي از بخشهاي بزرگ شهرستان کرج به شمار مي آمد وازسال 1367 براساس مصوبه هيئت محترم دولت به عنوان شهرستان مستقل شناخته شده وازلحاظ تقسيمات سياسي به دوبخش مرکزي ورباط کريم تقسيم گرديد . با گذشت کمتر از يک دهه درسال 1376 بخش رباط کريم براساس مصوبه اي ديگر بعنوان يک شهرستان مستقل شناخته شده واز شهريار منفک گرديد.
جمعيت شهرستان شهريار: 1200000 نفر
جمعيت شهرشهريار: 250000 نفر
مساحت شهرشهريار: بالغ بر8000 هکتار
بخش عمده جمعيت اين شهرستان باغدار بوده و د زمينه کشاورزي اشتغال دارند.
محصولات کشاورزي
منطقه شهريار از ويژگي هاي کشاورزي مهمي برخور دار است، به طوري که قسمت عمده زمينهاي اطراف شهريار را باغات ميوه تشکيل مي دهند.
محصولات کشاورزي در شهريار به دليل آب و هواي بسيار خوب و معتدل و چهار فصل بودن از تنوع خاصي برخودار است.
آلبالو3گلابي2سيب1آلو6گوجه فرنگي5گيلاس4زرد آلو9شفتالو8هلو7آلو قطره طلا12قيسي11شليل10انگور15زعفران14به13بادام18پسته17توت درختي16انجير21سنجد20گردو19گندم24انار23خرمالو22ذرت دانه اي27ذرت علوفه26جو25يوجه30شبدر29اسپرس28چغندر قند33پنبه32نخود31لوبيا36سيب زميني35پياز34
3-2- معرفي سموم فسفره مورد مطالعه
در حال حاضر بيش از 100،000 ترکيب شيميايي بعنوان ترکيبات فسفره ساخته شده و به بازار عرضه گرديده است که بيش از 100 ترکيب آن بعنوان آفت کش معرفي شده است . اين ترکيبات داراي خواص متفاوتي از جمله پايداري ، سميت، قدرت حلاليت و… مي باشند. بدين سبب کاربرد وسيعي در امور بهداشتي و کشاورزي دارند (ايماني، 1388).
از ويژگيهاي اين گروه از سموم است که از راههاي گوارشي، تنفسي و تماسي وارد بدن شده و اثرات مخرب خود را نشان مي دهند.
اين سموم داراي تقسيم بنديهاي مختلف مي باشند،از جمله تقسيم بندي براساس پايداري آنها اشاره مي شود:
1- ترکيباتي با پايداري شيميايي کم، مانند تترا اتيل پيروفسفات
2- ترکيباتي با پايداري شيميايي متوسط مانند مالاتيون، ديازينون ، متيل پاراتيون و کلروپيريفوس
3- ترکيباتي با پايداري بالا مانند ديمتوات
4- ترکيباتي با قدرت تبخير بالا مانند نستوکسين، DDVP
3-2-1- ديازينون
ماهيت و ويژگيهاي فيزيکي شيميايي ديازينون:
فرمول شيميايي:
جرم مولکولي نسبي: 35/304
دانسيته: 11/1 گرم بر سانتيمتر مربع در درجه حرارت 20 درجه سانتي گراد
وزن مخصوص: 118/1-116/1 در درجه حرارت 20 درجه سانتي گراد
نام شيميايي IUPAC:
اتيل، ايزوپروپيل 6 متيل پريميدينيل 4 فسفر تيوآت
اسامي مترادف: دي متيلات دي آزيد، بازودين، کاي زينون و نيسيدول.
ديازينون مايع زلال بدون رنگ با بوي خفيف استري است. از لحاظ تکنيکال بخش فعال آن مايعي به رنگ زرد قهوه اي با بوي مخصوص مي باشد.
نقطه جوش: نقطه جوش آن در فشار 6/26 ميلي پاسکال 84-83 درجه سانتي گراد است، و فشار بخار (فراريت) پائيني در حد 7/9 ميلي پاسکال در دماي 20 درجه سانتيگراد دارد (طالبي جهرمي، 1386).
ميزان حلاليت: در درجه حرارت اتاق حلاليت آن در آب 60 ميلي گرم در ليتر است. ديازينون در بيشتر حلالهاي آلي بويژه استون، الکل، بنزن، تولوئن، سيکلوهگزان، هگزان و دي کلرومتان حل مي شود و ضريب تسهيم اکتانل/ آب آن 40/3 است.
ميزان پايداري: ديازينون در حرارت بالاي 100 درجه اکسيده مي شود در محيطهاي خنثي پايدار است ولي در محيط قليايي به آهستگي و در محيط اسيدي با سرعت زياد هيدروليز مي شود.
موارد استفاده: ديازينون حشره کش ارگانو فسفره اي است که بر طيف گسترده اي از حشرات تاثير دارد. پايداري متوسط رو به بالايي دارد و ميزان سميت آن در پستانداران نسبتاً پايين است. ديازينون بر روي حشرات بالغ و جوان و نيز کنه ها موثر است (ايماني، 1388).
ديازينون حشره کش ارگانو فسفره اي است که بر طيف گسترده اي از حشرات تاثير دارد. پايداري متوسط رو به بالايي دارد و ميزان سميت آن در پستانداران نسبتاً پايين است. ديازينون بر روي حشرات بالغ و جوان و نيز کنه ها موثر است (ايماني، 1388).
کاربرد عمده ديازينون در امور کشاورزي اکثراً در باغهاي ميوه ، تاکسنانها، مزارع برنج، نيشکر، ذرت، تنباکو، کشتزارهاي سيب زميني، در بهداشت عليه سوسري آلماني و ساس و در امور دامپزشکي شستشوي جانوران اهلي است (Fest,1973).
فرمولاسيونهاي موجود :
مهمترين فرمولاسيونهاي ديازينون به قرار زيرند:
امولسيون 60% : 150-20 سي سي/ ليتر
کنسانتره هاي ULV: 400 گرم پودر قابل تعليق در آب/ کيلوگرم
کنسانتره هاي قابل تعليق: 250، 400 و 600 گرم/ليتر
گرد: 40-20 گرم/ کيلوگرم
گرانول: 140-30 گرم/ کيلوگرم
آئروسل: 200 گرم / ليتر
3-2-1-1- سيماي ديازينون در مطالعات سم شناسي
مسموميت حاد ديازينون در انسان 1: گزارشات متعددي در رابطه با بروز مسموميتهاي حاد عمدي و اتفاقي بر اثر ديازينون وجود دارد مسموميتهاي اتفاقي معمولاً بر اثر مصرف فرمولاسيونهاي مايع اين ترکيب که شيوه نگهداري آنها درست نيست اتفاق مي افتد. مواردي از مسموميت حاد به دنبال مصرف جلدي اين ترکيب در درمان شپش نيز گزارش گرديده است (مور اتوره و همکارانش در سال 1960) در مسموميت حاد با ديازينون علائم و نشانه هاي تيپيک مهار کولين استراز ديده مي شود که عبارتند از: سردرد، تهوع، گيجي، اشکريزش، افزايش بزاق و ادرار، ضعف عضلاني و عدم هماهنگي، تاري ديد، نبض ضعيف و دپرسيون سيستم تنفسي، تمامي اين علائم به درمان با آتروپين واکسيم پاسخ مي دهند. تماس با ديازينون باعث حرکات غير طبيعي چشم، آسيب به عضلات اسکلتي و التهاب پانکراس نيز مي شود(ايماني، 1388).
پانکراتيت حاد: گزارشاتي در رابطه با افزايش گلوکز و آميلاز سرم بدنبال مسموميت هاي شديد با ديازينون وجود دارد. اين تغييرات آنزيمي در موارد خاصي با علايم و نشانه هاي شکمي همراه است. اين علايم در کل علائم مربوط به پانکراتيت حاد هستند. در يکي از اين موارد (ابتلا به پانکراتيت حاد) کيست پانکراس نيز ديده شد. تمامي موارد پانکراتيت حاد، خفيف بوده و کليه بيماران بهبود مي يابند(ايماني، 1388).
کنتيک و متابوليسم ديازينون: ديازينون از راه دستگاه گوارش، تنفس و پوست جذب مي شود. جذب پوستي ديازينون در انسان ناچيز است در کبد آنزيمهاي ميکروزومال کبدي ديازينون را به متابوليتهاي مهار کننده کولين استراز چون ديازوکسون، هيدروکسي ديازوکسون و هيدروکسي ديازينون اکسيد مي کنند. مقاديرکمي از اين متابوليت ها را مي توان در شيرو تخم مرغ رديابي کرد. ديازينون و متابوليت هايش دربافتهاي بدن ذخيره نمي شوند. 59 تا 95 درصد دوزي که از راه خوراکي وارد بدن مي شود در 24 ساعت اول و 95 تا 98 درصد آن پس از 7 روز از بدن و عمدتاً از طريق ادرار دفع مي گردد. مسيرهاي متابوليسم ديازينون که منجر به تجزيه آن مي شوند بقرار زيرند:
* گسسته شدن پيوند استري و تشکيل مشتقات هيدروکسي پيريميدين.
* تبديل بخش P-S به مشتق P-O و ايجاد متابوليت فعال ديازوکسون.
* اکسيد اسيون بخش ايزوپروپيل و ايجاد مشتقات الکلي نوع اول و دوم مربوطه
* اکسيد اسيون بخش متيل و ايجاد الکل مربوطه
* شکسته شدن پيوند استري با دخالت گلوتاتيون و ايجاد کونژوگه گلوتاتيون.
گسسته شدن پيوند فسفري وتشکيل متابوليت پيريميديل مسير اصلي متابوليسم ديازينون است. متابوليت هايي که پيوند استري فسفر خود را حفظ کرده اند ماهيتي موقتي دارند و تنها در مقادير اندک ديده مي شوند. محصولات حاصل از متابوليسم و سرعت تشکيل متابوليت ها در بين گونه هاي مختلف جانداران بسيارمتفاوت است. متابوليسم خارج کبدي ديازينون بويژه هيدروليز ديازوکسون در پلاسما از ديد سم شناسي بسيار مهمتر از متابوليسم اين ترکيب در کبد است، متابوليتهاي تشکيل شده در اين مرحله که عبارتند از دي اتيل فسفوريک اسيد، دي اتيل تيوفسفوريک اسيد و مشتقات حلقه پيريميديل عمدتاً از راه کبد دفع مي شوند (اسماعيلي،1375).
اثرات ديازينون بر توليد مثل:2 مطالعه اثرات ديازينون بر توليد مثل در دو نسل راتها نشان داد که مادر و جنين هر دو تحت تاثير چنين تماسي قرار مي گيرند. افزايش وزن مادران در دوران حاملگي و شيردادن بالنسبه کم است، وزن نوزاد و جنين نيز کمتر از حد طبيعي است. در نسل دوم تعداد نوزادان متولد شده در يک زايمان و نيز وزن و شانس بقاي آنها کم است. ديازينون ميزان مرده زايي و مرگ جنيني (مرگ در يک ماه اول بعد از تولد) را در سگ تازي افزايش مي دهد و باعث ايجاد ناهنجاري (جمجمه غير طبيعي) در جنين خوکها مي شود. آثار ديگري از ديازينون بر توليد مثل را مي توان در پرندگان مشاهده کرد. تزريق ديازينون به جنين جوجه باعث ايجاد ناهنجاري در ستون فقرات و چنگالها، تأخير در تشکيل ساختار اسکلتي و کاهش طول اعضا بدن جوجه مي شودWayland, 1963) ).
ايجاد موتاسيون:3 مطالعات انجام گرفته بر روي انسان و سلولهاي انساني نشان داده اند که ديازينون مي تواند ايجاد موتاسيون نمايد (يا به عبارتي آسيب ژنتيکي ايجاد نمايد.) مطالعات اپيدميولوژيکي که در سال 1979 بر روي کارگران شاغل در بخش توليد ديازينون انجام گرفت نشان داد که اشتباهات کروموزومي4 در اين گروه نسبت به کارگراني که تماس با ديازينون ندارند بسيار شايعتر است. Ciba-Geigy به اتفاق هم و ديگر محققان دريافتند که تماس با ديازينون مي تواند تبادل کروماتيدهاي خواهري 5در سلولهاي انساني را القا (بدون يا بافعال شدن متابوليکي) نمايد. (SCE : نقل و انتقال مواد ژنتيکي در داخل يک جفت کروموزوم) اشتباهات ساختاري در کروموزومها 6 بدنبال تماس سلولهاي انساني کشت شده، با ديازينون مشاهده گرديده است. ديازينون در ديگر حيوانات و گياهان نيز سبب ايجاد موتاسيون مي شود. در سلولهاي هامستر ديازينون پس از تماس مي تواند سيکل تقسيم سلولي را به تاخير بيندازد (اسماعيلي، 1375).
سرطانزايي:7 اخيراً شيوع نوعي سرطان (لنفوماي غير هوچکيني8 در کشاورزان ناحيهIowa و مينه سوتا را به استفاده از ديازينون نسبت داده اند. مطالعات انجام گرفته بر روي جوندگان نشان داده اند که ديازينون تکنيکال (نوعي ديازينون که براي استفاده تجاري فرموله نشده) سرطانزا نيست. حال اين سوال مطرح مي شود که آيا بروز سرطان در اين کشاورزان مي تواند ناشي از مواد بي اثر افزوده شده به ديازينون باشدWayland, 1963) ).
سينرژيسم:9 ديازينون با بسياري از ترکيبات شيميايي بصورت سينرژيست عمل مي نمايد. به عنوان مثال فردي که براي درمان زخم معده سايميتيدين مصرف مي کرد به هنگام سم پاشي چمن جلوي خانه خود باديازينون مسموم شد. ديازينون اثر داروي بيهوشي سوکسينيل کولين را افزايش مي دهد. ديلدرين و فنوباربيتال باعث تشديد سميت ديازينون در گوساله ها مي شوند. آترازين ميزان مرگ ومير مگسها بر اثر کاربرد ديازينون را 6 برابر افزايش مي دهد. تتراکلريد کربن کلريد جيوه و تريپتوفان باعث تشديد علايم مسمويت با ديازينون در گوساله ها مي شوند. ديازينون و مالاتيون سميت يکديگر را در گوساله تشديد مي کنند. مردم اطلاع کاملي از تمامي اجزاء موجود در فورمولاسيونهاي ديازينون ندارند، از قبيل اتيل بنزن، تري متيل بنزن و گزيلن که در فرموله سموم از آنها به عنوان مواد بي اثر نام برده مي شود. تماس با اتيل بنزن سبب احتقان کليه و ريه، گيجي، ناهماهنگي حرکات و تحريکات پوستي در انسان و حيوانات آزمايشگاهي مي شود. به علاوه تماس جنين در دوران حاملگي با اتيل بنزن سبب پيدايش دنده هاي اضافي، تشکيل کليه هاي غير طبيعي و کاهش وزن کشنده در هنگام زايمان مي شود. گزيلن سبب تحريک چشم، بيني و گلو- کاهش حافظه، آسيب به کليه و کبد، ناهماهنگي حرکات، گيجي، کاهش شنوائي و مرگ و کاهش وزن جنيني در حاملگي مي شود (اسماعيلي، 1375).
اثرات ديازينون بر گونه هاي غير هدف غير پستاندار: هر جا که ديازينون بر عليه آفتي بکار برده مي شود، علاوه بر آفت هدف گونه هاي زيادي از جانداران در تماس با اين ماده قرار مي گيرند. ديازينون آثار نامطلوبي بر بسياري از اين گونه هاي در تماس چون پرندگان، ماهيها بند پايان مفيد و ميکروبها دارد. (اسماعيلي، 1375).
پرندگان: ديازينون به همان شيوه اي که انسان و ساير پستانداران را تحت تاثير قرار مي دهد، بر پرندگان نيز اثر مي گذارد. پرندگان حساسيت خاصي به اين ماده دارند. وجود چنين حساسيتي در پرندگان باعث شده است که ميزان مرگ و مير ناشي از ديازينون در ميان آنها بالا باشد و اين مرگ و ميرها بيشتر در چمنزارها اتفاق مي افتد. براساس تخمين EPA براي دريافت دوز کشنده، پرندگان کافي است 15 تا 80 دقيقه بر روي چمني که با ديازينون سم پاشي شده بچرند. ترکيبات گرانولار10 ديازينون بيش از ساير ترکيبات براي پرندگان خطرناک هستند. بويژه هنگامي که پرورش دهندگان به جاي دانه اين ترکيبات را به اشتباه به پرندگان مي دهند. کمتر از 5 گرانول ديازينون G15 کافي است تا باعث مرگ پرنده اي به اندازه گنجشک شود. .(Eto, 1974)
ماهيها: براساس اطلاعات ثبت شده ديازينون براي ماهيها سميت بسيار بالائي دارد. غلظتهاي زير يک قسمت در ميليون (PPM) اين ماده در آب براي ماهيها کشنده است. ديازينون در بدن ماهيها تجمع زيستي 11 پيدا مي کند بگونه اي که غلظت ديازينون در بافتهاي بدن ماهي 200 برابر بيش از آبي است که ماهي در آن شنا مي کند. در ماهي نيز بيشترين غلظت ديازينون در کليه ها وجود دارد.(Eto, 1974)
بند پايان مفيد: ديازينون سميت بسيار بالائي براي زنبور عسل دارد و LD50 آن کمتر از 001/0 ميليگرم/ زنبور است. علاوه بر آن تماس با مقادير پايين تر از حد کشندگي مي تواند اثرات نامطلوبي بر طول عمر، تقسيم نيروي کار و اشتياق رفتن به دنبال غذا در اين حشره به جابه گذارد. زنبوران جوان بيش از سايرين نسبت به اين ماده حساس هستند. ديازينون باعث ايجاد مسموميت در حشرات و مايتهاي انگل مي شود. در مطالعه اي که در رابطه با سميت ديازينون بر روي 33 گونه از حشرات انجام گرفت ديازينون باعث مرگ 80 درصد 21 گونه شد.(Eto, 1974)
ديازينون در محيط:
آب: آلودگي آب بوسيله ديازينون امر شايعي است زيرا ديازينون پايداري متوسطي دارد و قابليت تحرک آن در خاک، متوسط رو به بالا است. در يک مطالعه مقايسه اي در بين 9 حشره کش، ديازينون يکي از پايدارترين آنها بود Wayland, 1963) ).
خاک: پايداري ديازينون در خاک 10 تا 12 هفته است. هر چند در شرايط خاصي مي تواند بيش از 20 هفته نيز در خاک باقي بماند. احتمالاً ديازينون بواسطه داشتن چنين ويژگيهايي به آبهاي سطحي وارد مي شود.
هوا: در يک بررسي پس از سم پاشي گسترده کف اتاقهاي اداري 7 اداره، در فواصل معين و به مدت 10 روز ميزان ديازينون موجود در هواي مجاور سطح زمين و سقف اندازه گيري شد. غلظت ديازينون به ترتيب حداکثر 163و27 ميکروگرم در متر مکعب هواي نمونه برداري شده بود. وجود چنين غلظتي از ديازينون در هوا هشداري است که بار ديگر تاکيد مي کند که ساکنين حداقل تا دو روز پس از سم پاشي نبايستي وارد ساختمان شوند (اسماعيلي، 1375).
3-2-2- مالاتيون
حشره کش فسفره وسيع الطيف که براي کنترل بسياري از آفات کار برد دارد.
فرمول : C10H19O6 S2 P
نام شيميائي
(1.2- Dicarbethoxyethyl) O.O.dimethylpHospHor dithioate
نامهاي ديگر : فسفوتيون ، اماتوس، کاربونوس، کيپروس و …..
خواص فيزيکي
وزن مخصوص : در 25 درجه سانتيگراد 1235
نقطه جوش : 157- 156 درجه سانتيگراد
نقطه ذوب : 70/3 درجه سانتيگراد
فشار بخار: در 30 درجه سانتيگراد معادل 00004/0 ميلي متر جيوه
حلاليت : در دماي 25 درجه سانتيگراد آب به ميزان mg/Li 145 حل مي شود. در الکل ، اترها و حلالهاي قوي به راحتي قابليت حل دارد(طالبي جهرمي،1386).
خواص شيميائي: مالاتيون در اثر واکنش بين دي متيل تيوفسفريک اسيد و مالئيک اسيد اتر در حضور کاتاليزورها حاصل مي شود(Mateen) مالاتيون تکنيک مالين با بوي سير و به رنگ قهوه اي ، زرد مي باشد که تا حدودي گران قيمت با پايداري کم مي باشد مالاتيون ماده اي فرار بوده، در مجاورت دما، نور، هوا در مدت کوتاهي تجزيه مي شود اينفل در حضور آب تسريع مي گردد. مالاتيون تحت تأثير مواد اکسيد کننده هيدروليز شده که ميزان هيدروليز بستگي کامل به pH و دما دارد. در محيط اسيدي به اسيد فوماريک و دي اتيل تيوفسفريک هيدروليز مي گردد که غير رسمي مي باشند (طالبي جهرمي،1386).
ميکروارگانيسم هاي خاک سبب تجزيه مالاتيون مي شوند (Mutten)
LD50 براي موشها از طريق گوارش mg/kg 1375- 1000 و از راه تماس mg/kg4000 مي باشد.
کاربرد مالاتيون : مالاتيون داراي خاصيت حشره کشي و کنه کشي مي باشد با اغلب قارچ کشها قابليت اختلاط دارد. در کشاورزي براي مبارزه با شته ها و براي کنترل کرم سيب ، تريپس ها ، مايت هاي عنکبوتي و آفات مکنده کاربرد دارد. در امور بهداشتي نسبت مبارزه با ناقلين مالاريا در جنوب کشور از سال 53-1352 به ميزان 2 گرم در متر مربع مصرف مي شد که متأسفانه بعد از چند سال با ظهورمقاومت در آنوفل استيفنسي ديگر کاربردندارد. تاکنون براي مبارزه با مگسها و کنترل آن ها از اين حشره کش استفاده نشده است (Ciesielski,1994).
نحوه اثر: مالاتيون حشره کشي با سميت متوسط مي باشد.از طريق گوارش،تماس و تنفس جذب مي شود که جذب تماسي ايجاد حساسيت،تهوع، استفراغ و سرگيجه مي نمايد. مالاتيون بر اثر متابوليسم، اکسيده شده تبديل به مالاکسون مي گردد. اکثر موجودات به سبب دارا بودن آنزيم کربوکسيل استراز با جدا کردن يک قسمت اتيلي از قسمت استرسوکسيليک از مسموميت با مالاتيون در امان هستند. حشرات با داشتن سيستم آنزيمي اکسيد کننده با حمله به اتصالP-S باعث غير فعال شدن مالاتيون مي شوند. سيستم دفاعي حشره نيز در اين زمان تاثير گذار است. ايزو مالاتيون موجود در مالاتيون متوقف کننده بتا استراز بوده و بوي بد مالاتيون مربوط به اين ماده است (Ciesielski,1994) .
3-2-3- کلرپريفوس
نام شيميايي :
O,O-diethyl-O-(3,5,6- Trichloro-2-Pyridyl) PHospHorothioate
فرمول C7H7C13N03PS
فرمول گسترده
نامهاي تجاري: دورسبان ، 1342 – OMS
خواص فيزيکي :
وزن مخصوص: 104/1 در دماي 20 درجه سانتيگراد
فشار بخار : 5-10 x 87/1ميليمتر جيوه در دماي 25درجه سانتيگراد
خواص شيميايي : اين حشره کش در برابر اکسيداسيون ، هيدروليز، محيط خنثي يا اسيدي ضعيف پايدار است. قابليت حل در حلالهاي آلي مانند بنزن ، استن، متانول و …. را دارد. کم محلول در آب، در دماي 23 درجه سانتيگراد به ميزان 0.4 mg/li در آب حل مي شود(طالبي جهرمي،1386).
از راه تماس ايجاد مسموميت مي نمايد ولي سميت آن از راه گوارش بالا بوده و خطر مسموميت فوريست.
در انسان از راه پوست و چشم جذب شده و ممکنست سبب تحريک قرنيه چشم گردد و اگر از راه پوست جذب شده باشد تحريک پوستي ايجاد مي نمايد. mg/kg LD50=135 براي موشهاي بزرگ است. دورسبان بعنوان لاروکش نيز مورد استفاده است و در سطح وسيعي براي مبارزه با پشه آزمايش شده است.
دوره کارنس 14-7 روز است. کلرپريفوس مانند ساير ارگانو فسفات ها خاصيت باز دارندگي عمل آنزيم کولين استراز را دارد. بر اثر تماس زياد مسموميت علائم شامل سر درد سرگيجه، بي نظمي، کشيده شدن ماهيچه ها، لرزش، تهوع، کرامپ هاي شکمي، اسهال، عرق زياد ، تنگي مردمک چشم، تيرگي بينائي، جريان شديد بزاق، احساس تنگ نفس، زياد شدن ادرار و تشنج تظاهر مي نمايد (طالبي جهرمي، 1386).
اثرات حاد: سميت گوارشي از متوسط تا زياد است، بطوريکه LD50=22 mg/kgبراي راتها مي باشد. در غلظت هاي بالا سبب آسيب زياد و مرگ مي شود. اگر وارد ريه ها شود علاوه بر حشره کش ، حلالهاي موجود در آن موجبات صدمه به ريه ها را فراهم مي آورد. LD50=2000mg/kg از را تماس (پوست) مي باشد و در صورت تکرار تماس ايجاد آلرژي مي نمايد. سميت تنفسي متوسط ولي تماس زياد با اسپري ها ممکنست زيان آور باشد.بخار و تنفس حلال هاي آن ايجاد سر درد ، سرگيجه و خواب مي شود. LC50=2600-3600mg/m3 براي راتهااز راه تنفس در مدت 4 ساعت مي باشد (طالبي جهرمي، 1386).
اثرات مزمن: اثرات سرطانزائي آن در طولاني مدت به اثبات نرسيده است مطالعه بر روي راتها و خرگوشها بيانگر اين است که اين حشره کش نمي تواند سبب تولد جنين هاي معيوب و مداخله در باروري تغييرات ژنتيکي شود (طالبي جهرمي، 1386).
3-3- اثرات بهداشتي سموم فسفره
3-3-1- اثرات حاد
اثرات حاد ممکنست بصورت تصادفي، شغلي، آگاهانه، از روي عمد و يا اثرات ثانويه برسيستم عمومي بدن يا اثر بر روي نقاط خاصي از بدن نظير پوست و چشم باشد. غير از اثرات سمي آفت کشها در محيط، اثر عمومي آنها بر روي کارگران ، اغلب از طريق تماس است که در اثر آلوده بودن لباس ها و عدم رعايت نکات ايمني بوجود مي آيد. دومين اثر حاد آفت کشها در کارگران، تنفس اين سموم و گازهاي مربوطه است و سومين عامل گوارش بوده که عمده ترين راه اثر چه بصورت نصادفي و غيرتصادفي(شغلي، عمدي) است (Cox, 1996).
3-3-2- اثرات تصادفي
در حدود4-5 % کل مسموميت ها را مسموميت تصادفي با آفت کشها تشکيل مي دهد که اين نسبت در کشورهاي پيشرفته بيش از کشورهاي درحال توسعه است. داروها و سموم خانگي نيز بايد در اين مجموعه جاي داده شوند البته بايد بخاطر داشت مواد شيميائي خانگي بيش از ساير آفت کشها بر روي انسانهاي اثر مي گذارند. بيشتر افرادي که تحت تاثير اثرات حاد آفت کشها قرار مي گيرند کودکان کمتر از 5 سال مي باشند. با توجه به سميت بسيار بالاي تعدادي از آفت کشها حتي خوردن مقدار بسيار کمي از آن و يا تماس پوستي با محصولات غليظ مي توانند باعث يک مسموميت حاد شود(Cox, 1996).
بعضي از شرايطي که موجب بروز مسموميت هاي غير شغلي و بطور تصادفي مي شوند عبارتنداز:
– آفت کشهائي که در قفسه بدون حفاظ و قفل نگهداري مي شود و در دسترس کودکان است.
– استفاده از سموم کشاورزي در موارد خانگي خصوصا هنگامي که بدن در تماس با آفت کشها قرار مي گيرد و يا استنشاق مواد حشره کش بمدت طولاني صورت پذيرد.
– استفاده از ظروف خالي آفت کشها بمنظور نگهداري و انتقال آب آشاميدني.
– نگهداري آفت کشها درمجاورت انبار مواد غذائي.
– حمل و نقل همزمان مواد غذائي و آفت کشها در يک محل.
3-3-3- اثرات شغلي
در حدود 60-70 % از موارد مسموميت حاد بدون قصد قبلي ، از طريق آلودگي هاي شغلي ايجاد مي شود که در کشورهاي پيشرفته افراد دست اندرکار در معرض آلودگي بيشتري مي باشند، از جمله زماني که جهت مبارزه با آفات در کشاورزي از آفت کشها استفاده مي شود. افرادي که در معرض آلودگي قرار مي گيرند شامل کشاورزان و خانوادهايشان و کارگران سمپاش مي باشد. آلودگي شغلي در مورد کارگران کارخانجات توليد کننده آفت کشها نيز وجود دارد. همچنين باقيمانده آفت کشهائي که بر روي گياهان بکار بردند ممکنست در کارگران بخش کشاورزي هنگام چيدن ميوه ها و حمل محصولات کشاورزي ايجاد آلودگي نمايد.
موارد زير نشانگر تعدادي از آلودگيهاي اوليه شغلي مي باشد:
– کارگران کارخانجات توليد آفت کش
– سازندگان آفت کش
– فروشندگان آفت کش
– کارگران بخش حمل و نقل
– مخلوط کنندگان آفت کشها در زمان سمپاشي
– کارگران سمپاش
– کشاورزان و خانواده آنها
– پرورش دهندگان گياهان و كارگران ميوه چين .( Dal, W.E. , et al. ,1965)
3-3-4- اثرات آلودگي عمدي
گاهي اوقات انسان اقدام به نابودي يا صدمه زدن به هم نوع خود (به دلايلي چون جنگ، کينه و …) با آفت کشها مي نمايد که آلودگي اغلب از طريق تنفس و گوارش انجام مي پذيرد. اين مسئله يک مشکل آشکار است خصوصاً هنگامي که آفت کشهاي در دسترس داراي اثر سريع و سميت بالا باشند و همچنين زماني براي درمان



قیمت: تومان


پاسخ دهید