دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مديريت گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
گرايش: حسابداري
عنوان:
دقت پيش‌بيني سود هر سهم (EPS)
با استفاده از مدل سري زماني باکس ـ جنکينز
استاد راهنما :
دکتر احمد احمد‌پور
استاد مشاور:
دکتر علي جعفري
نگارش:
بهزاد محمدي
تابستان 1388
Islamic Azad University
Arak Branch
Faculty of Management-Department of Accounting
((M.A)) Thesis

Subject:
Accuracy for caste earning per share used of Box-Genkinze time Series model
Super visor:
Ah. Ahmadpour Ph.D
Consulted by:
A. Jafary Ph.D
by:
Mohammadi Behzad
Summer 2010
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مديريت گروه حسابداري
پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
گرايش: حسابداري
عنوان:
دقت پيش‌بيني سود هر سهم (EPS)
با استفاده از مدل سري زماني باکس ـ جنکينز
نگارش:
بهزاد محمدي
تابستان 1389
هيأت داوران:
1- استاد راهنما: دکتر احمد احمد‌پور
2- استاد مشاور: دکتر علي جعفري
3- استاد داور: دکتر پيمان غفاري
4- مدير گروه تخصصي: دکتر پيمان غفاري
سپاسگزاري:
تحقيق حاضر حاصل يكسال مطالعه بررسي پژوهش پيرامون پيش‌بيني سود هر سهم با استفاده از مدل سري زماني باكس جنكينز است. بنابراين بر اين‌جانب وظيفه مي‌دانم از تمامي كساني كه در اين پژوهش مرا ياري نمودند سپاسگذاري نمايم.
ـ در مرحله اول از زحمات استاد فرزانه و فرهيخته جناب آقاي دكتر احمد احمدپور كه در نهايت دقت و نكته سنجي راهنمايي و هدايت تحقيق را عهده‌دار بودند تشكر و قدرداني مي‌نمايم.
ـ همچنين از استاد گرامي‌ام جناب آقاي دكتر علي جعفري كه همواره با مشاوره ارزنده خود چراغ راه اين پژوهش بوده، و از استاد گرامي‌ام جناب دكتر غفاري مدير محترم گروه حسابداري كه همواره در طول تحصيلاتم زحمات فراواني براي من كشيده‌اند تشكر و قدرداني مي‌نمايم.
تقديم به :

ـ روح پدرم كه فقدان حضورش را همواره در زندگي‌ام احساس مي‌كنم و مادر مهربان و زحمتكشم كه آرزويشان انگيزه حركتم در اين مسير بود.
ـ همسر مهربان و باوفايم كه همواره در طول تحصيلاتم عدم حضورم را در زندگي براي فرزندانم پر نمودند.
ـ فرزندان عزيزم نگين و اسفنديار.
چكيده:..1
مقدمه:..2
فصل اول: کليات تحقيق
1-1. مقدمه4
2-1. بيان مسأله4
3-1. اهداف و اهميت و ضرورت تحقيق6
4-1. فرضيه تحقيق7
5-1. روش تحقيق8
6-1. جامع? آماري، حجم نمونه و روش گردآوري داده ها :9
7-1. تعاريف عملياتي متغيرها9
8-1. مفاهيم و واژگان اختصاصي10
9-1. روش‌شناسي باکس ـ جنکينز11
فصل دوم: مروري بر ادبيات تحقيق
1-2. مقدمه13
2-2. تعريف سود15
1-2-2. کاربردهاي سود پيش‌بيني شده16
1-1-2-2. کمک به ارزيابي توان سودآوري واحد تجاري16
2-1-2-2. تعيين ارزش يک دارايي17
3-1-2-2. بررسي ريسک سرمايه‌گذاري در واحد تجاري(خريد سهام تجاري)17
4-1-2-2. برآورد ريسک وام اعطايي به واحد تجاري18
3-2. مباني نظري چگونگي تغييرات سود18
4-2. هموار سازي سود19
5-2. تعريف پيش‌بيني22
6-2. تعريف مسأله پيش‌بيني22
7-2. هدف پيش‌بيني24
8-2. روش‌هاي پيش‌بيني26
1-8-2. روش کيفي پيش‌بيني26
2-8-2. روش‌هاي کمّي26
1-2-8-2. مدل‌هاي پيش‌بيني باکس و جنکينز28
3-8-2. خطاي پيش‌بيني31
9-2. پيشينه تحقيق31
فصل سوم: روش اجراي تحقيق
1-3. مقدمه35
2-3. جامعه آماري36
3-3. نمونه آماري36
4-3. مدل روش انجام پژوهش37
5-3. جمع‌آوري اطلاعات38
6-3. انتخاب روش پيش‌بيني39
7-3. تابع آماره40
1-7-3. مدل‌هاي سري زماني باکس ـ جنکينز ( اتورگرسيو ـ ميانگين متحرک )40
2-7-3. نحوه انتخاب مدل41
8-3. آزمون ايستايي42
9-3. انتخاب مناسب‌ترين مدل43
10-3. آزمون‌هاي پارامتريک و ناپرامتريک44
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داه ها
1-4. مقدمه46
2-4- آزمون ديكي فولر روي سطح48
3-4- نتايج تخمين مدل ARIMA50
4-4- تفسير نتايج51
1-4-4- ضريب تعيين (R2)51
2-4-4. آماره دوربين واتسن (DW)51
3-4-4. آماره Prob (F-Statistic)52
5-4- نتايج تخمين مدول ARIMA59
6-4- تفسير نتايج60
1-6-4- ضريب تعيين (R2)60
2-6-4- آماره دوربين واتسن (DW)60
3-6-4- آماره Prob (F-Statistic)60
فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات
1-5. مقدمه64
2-5- نتيجه‌گيري و پيشنهادات64
3-5- محدوديت‌هاي پژوهش65
4-5- پشنهاد براي پژوهش‌هاي آتي66
پيوستها
منابع و ماخذ:
منابع فارسي:68
منابع لاتين:69

چكيده:
برنامه ريزي هاي کوتاه مدت در زمينه هاي مختلف براي ادامه ي بقا ، پيشرفت و موقعيت کليه واحدهاي اقتصادي و نيز اتخاذ تصميمات اثر بخش سرمايه گذاري و تأمين مالي توسط مديران، سرمايه‌گذاران، اعتبار دهندگان و سايرين ضروري است.
معمولاً به منظور پيش بيني وقايعي که درآينده روي مي دهد به اطلاعات بدست آمده از وقايع تاريخي اتکا مي شود. بدين ترتيب که داده هاي گذشته تجزيه و تحليل مي شود تا از آن الگويي قابل تعميم براي آينده بدست آيد به همين دليل در تحقيقات حسابداري نيز براي پيش بيني هاي مالي از جمله سود شرکت ها و نهايتاً استفاده سودمند از آنها روش‌هاي مختلف جهت پيش بيني انتخاب شده است
پيش بيني هاي سود عمدتاً از سه منبع يا گروه بدست مي آيد : گروه اول مديريت هستند و گروه دوم تحليل گران مالي و گروه سوم مدل هاي کمّي سري هاي زماني، در تحقيقات انجام شده در زمينه مقايس? پيش بيني اين گروهها نتايج گوناگون و گاه متضاد بدست آمده است.
تحقيقات بسيار زيادي خصوصاً در دهه ي 1960و1970 (نظير تحقيقات انجام شده توسط
بيسي کري و توارک1 1978 ، هيسل وجنين2 1986 و کاپلاند و مارينو3 1972 و گرين و سگال4 1966) در زمينه دقت پيش بيني سود توسط مديريت و تحليل گران مالي و مدل هاي سري هاي زماني باکس – جنکينزانجام گرفته است که البته علي رغم اين تحقيقات نتايج يکساني به منص? ظهور نرسيده است .
جهت آزمون فرضيه تحقيق ، ابتدا مناسب ترين مدل هاي سري زماني باکس – جنکينز از داده هاي شرکت هاي منتخب بدست آمده و سپس سود هر سهم شرکت هاي منتخب پيش بيني مي گردد. در مرحل? بعدي خطاي نسبي پيش بيني سود هر سهم مدل با سود هر سهم واقعي محاسبه مي شود
مقدمه:
برنامه ريزي هاي کوتاه مدت در زمينه هاي مختلف براي ادامه بقا، پيشرفت و موقعيت کليه واحدهاي اقتصادي و نيز اتخاذ تصميمات اثر بخش سرمايه‌گذاري و تأمين مالي توسط مديران، سرمايه گذاران و اعتبار دهندگان و سايرين ضروري است. برنامه‌ريزي امکان بهره‌برداري مناسب از فرصت هاي موجود را فراهم مي آورد و با استفاده از آن مي‌توان قبل از مواجه شدن با رويدادهاي اقتصادي نامطلوب ، واکنش هاي مناسب نشان داد . در همين راستا براي افزايش اثر بخشي برنامه ريزي نيز بايد توانايي پيش بيني صحيح و مستمر را که لازمه آن است بهبود بخشيد .
کانون توجه اين پژوهش پيش بيني است . پيش بيني از اين نظر حائز اهميت است ، که عنصر بنيادين و کليدي در تصميم گيري استفاده کنندگان درون سازماني وهمچنين برون سازماني محسوب مي شود . بر اين اساس ، کارايي و اثر بخش نهايي هر تصميم به نتايج رويدادهايي بستگي دارد که به دنبال هر تصميم روي مي دهد . بدين سان تصميمي کارا و اثر بخش خواهد بود که پيش بيني هاي انجام گرفته بر مبناي آن صحيح بوده باشد .
فصل اول:
كليات تحقيق
1-1. مقدمه
به جرأت مي توان اظهار داشت که در دهه 1960 و 1970 انقلاب عظيمي در تحقيقات حسابداري و مالي صورت گرفته است و در اين ميان تحقيقات مرتبط با پيش بيني هاي مبتني بر مدل هاي کمّي حجم عظيمي از اين تحقيقات را به خود اختصاص داده است . در مارس 1973 بنياد تحليل گران مالي1 تحقيق سه بخشي را ارائه داد ، يک بخش تحقيق که مربوط به تحقيق حاضر مي باشد .
در زمينه پيش‌بيني سود شرکت‌ها بود. اين تحقيق، گزارش مي نمود که تنها از اکتبر 1971 تا سپتامبر 1972 حدود 78 مقاله در زمينه پيش بيني مديريت در مجله ي وال استريت انتشار يافته است که اين خود نشانه از اهميت بالاي اين حوزه در حسابداري و امور مالي است2.
در اين تحقيق براساس سود هر سهم شرکت‌هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و با استفاده از مدل سري زماني باکس ـ جيکنز سود هر سهم برآورد شده و مدل در پايان از نظر کاهش ميزان خطا از راه نرم‌افزار Eviews مورد تحليل قرار مي‌گيرد.
2-1. بيان مسأله
معمولاً به منظور پيش بيني وقايعي که در آينده روي مي دهد به اطلاعات بدست آمده ازوقايع تاريخي اتکاء مي‌شود. بدين ترتيب که داده‌هاي گذشته تجزيه و تحليل مي‌شوند تا از آن الگويي قابل تعميم براي آينده به دست آيد. اين فرآيند که در اغلب روش‌هاي پيش‌بيني به کار مي‌رود. مبتني بر اين فرض است که روابط بين متغيرها در آينده نيز ادامه خواهد يافت (شيوا،1378،ص30-29)3.
براي روشن شدن فرآيند پيش بيني اشاره به اين موضوع ضرورت دارد که روشهاي پيش‌بيني مي‌تواند کاملاً ساده يا پيچيده کوتاه مدت يا بلند مدت کمّي يا کيفي و… باشد. اما علي رغم تنوع در روش‌هاي موجود مي‌توان آنها را به دو گروه اصلي روشهاي کيفي و کمّي، طبقه‌بندي نمود (آذر و مومني،1379،ص20)4.
در روشهاي کيفي پيش بيني مبتني بر قضاوت ذهني است . و پيش‌بيني کننده با استفاده از تجارب خود و در نظر گرفتن شرايط کنوني و تغييرات قابل پيش‌بيني، داده‌هاي آينده را پيش‌بيني مي‌کنند.
در فرآيند پيش بيني ، بعضاً فقدان يا عدم دسترسي به داده هاي تاريخي يا عدم کفايت حجم آن ، استفاده از روشهاي قضاوتي را ضروري مي سازد .
در روشهاي کمّي با استفاده از تجزيه وتحليل داده هاي گذشته ، ارزش متغير مورد نظر پيش‌بيني مي‌شود. روشهاي رگرسيون و سري هاي زماني نمونه اي از آن است . سري زماني خود به مدل هاي يک متغيره و چند متغيره تقسيم مي شود . در مدل هاي يک متغيره تنها براساس ارزش مقادير گذشته يک سري زماني ، ارزش و مقادير آتي متغيروابسته پيش بيني مي شود ، در حالي که در مدل هاي چند متغيره با شناسايي وتشخيص متغيرهايي که با متغيرمورد مورد نظربراي پيش بيني درارتباط است،مدل آماري مربوط طراحي مي شود و براي پيش بيني بکار مي رود . دراين مدل ها با شناسايي روابط بين متغيرها مي توان نتيجه پيش بيني را بهبود بخشيد . با توجه به دسترسي به داده هاي تاريخي و در نظر گرفتن مزاياي روش کمّي ، در اين تحقيق از مدل هاي مبتني بر داده هاي تاريخي در چارچوب سري زماني استفاده خواهد شد . سري زماني ، مشاهدات متوالي زماني مربوط به يک متغير معين است و معمولاً براي دستيابي به يک الگوي تاريخي که براي پيش بيني مورد نظر مفيد باشد ، از سري زماني استفاده مي شود به عبارت ديگر در تجزيه وتحليل سري زماني تلاش مي شود با استفاده ازمقادير گذشته مقادير آينده يک متغير پيش بيني شود.
هر چند در پيش بيني هايي که مبتني بر روند گذشته است فرض مي شود که گذشته آينه اي براي آينده است و روندهاي گذشته در آينده ادامه مي يابد ولي بايد توجه داشت که تمامي پيش بيني ها با مقداري عدم قطعيت همراه است.
بنابراين نبايد اميدوار بود که هر پيش بيني کاملاً دقيق باشد . ولي بايد انتظار داشت که منافع حاصل از پيش بيني ، بيشتراز هزينه فرصت ناشي ازعدم پيش بيني باشد .
پيش بيني هاي سود عمدتاً از سه منبع يا گروه بدست مي آيد : گروه اول مديريت هستند و گروه دوم تحليل گران مالي و گرو سوم مدل هاي کمّي سري هاي زماني مي باشد .
در تحقيقات انجام شده در زمينه مقايسه پيش بيني اين گروهها ، نتايج گوناگون و گاهي متضاد بدست آمده است .
به هرحال، محقق دراين پژوهش که در بستربورس اوراق بهادارايران انجام مي گيرد بر آن است که دقت پيش بيني سود بوسيل? مدل هاي کمّي سري هاي زماني با استفاده از متدولوژي باکس – جنکينز را مورد آزمون قرار دهد .
اساساً اين پرسش براي محقق مطرح است که آيا مدل هاي سري هاي زماني حاصل از متدولوژي باکس ـ جنکينز3 سود را دقيق پيش بيني مي کنند؟
3-1. اهداف و اهميت و ضرورت تحقيق
يکي ازهدف هاي اصلي حسابداري ارائه اطلاعاتي است که بتوان با استفاده ازآن رويدادهاي تجاري آينده را پيش بيني کرد.ازديدگاه روش مبتني برپيش بيني براي تدوين وارائه يک تئوري حسابداري بايد روشهاي گوناگون حسابداري را ازنظر توانايي آنهاجهت پيش بيني رويدادهاي اقتصادي يا تجاري ارزيابي کرد.
به طورکلي شاخص سودمندي درپيش بيني عبارت است از، روابط احتمالي بين رويدادهاي اقتصادي مورد نظرتصميم گيرنده متغيرهاي پيش بيني کننده مربوط که تا حدي از اطلاعات حسابداري نشأت مي گيرد .
تحليل‌گران براي تعيين ارزش ذاتي اوراق بهادار به تعيين سود واقعي نياز دارند . سود به عنوان ابزار پيش بيني براي تحليل گران و سرمايه گذاران از جايگاه خاصي برخوردار است .
در بيانيه مفهومي شماره (1) هيئت تدوين استانداردهاي حسابداري مالي چنين آمده است :
” سرمايه گذاران و اعطاء کنندگان وام و اعتبار و سايرين به ارزيابي دورنماي خالص جريان نقدي واحد تجاري علاقه مندند وغالباً سود به دست آمده را براي کمک به ارزيابي قدرت سود آوري، پيش بيني سود هاي آتي ، برآورد ريسک اعطاي اعتبار و سرمايه گذاري در واحد تجاري ، به کار مي گيرند.” يعني نوعي ارتباط مفروض بين “سود گزارش شده ” و” جريان نقدي” بطور اعم و سود نقدي قابل توزيع بين سهام داران بطوراخص ، وجود دارد . بسياري از سرمايه گذاران بر اين باورند که پيش بيني سودهاي آينده ، در ارزيابي سهام ، در زمان خريد و فروش مؤثرند . بنابراين سود آتي پيش‌بيني شده را مي توان مهمترين ابزار پيش بيني قيمت سهام به حساب آورد(هندريکسن و الدسون،1982،ص115)4.
هدف اصلي اين تحقيق بررسي دقت پيش بيني EPS بوسيل? مدل هاي سري زماني باکس – جنکينز است . همانطور که ذکر شد تحقيقات بسيار زيادي در زمينه پيش بيني در کشورهايي با بازارهايي پيشرفته و مدرن از جمله آمريکا انجام شده است و اين درحالي است که در کشور ما به علت نو ظهوربودن و رونق جديد بازارسرمايه ، تحقيقات موجود دراين زمينه نيزدرآغاز کارو در مراحل ابتدايي مي باشد .
به هرحال تحقيقات بسيار کمي در اين حوزه از بازار سرمايه و بالاخص در زمينه دقت پيش بيني سود توسط مديريت و تحليل گران مالي و مدل هاي سري زماني،انجام شده است . محقق با توجه به کمبود تحقيقات وجود در اين زمينه و همچنين به علت اهميت دقت پيش‌بيني سود در اخذ تصميمات بهينه توسط استفاده کنندگان درون سازماني واستفاده کنندگان برون سازماني بدين نتيجه رسيده است که انجام اين تحقيق اهميت و ضرورت اجتناب ناپذير دارد.
4-1. فرضيه تحقيق
براي تعيين قيمت اوراق بهادار تلاش هاي زيادي صورت گرفته است ، تا مورد استفاده علاقه مندان به سرمايه گذاري قرار گيرد . جهت گيري غالب اين تحقيقات براساس برآورد جريان وجوه نقد حاصل از در اختيار داشتن سهام يا اوراق قرضه ، شکل مي گيرد از طرفي آن چه براي برآورد جريان وجوه نقد حاصل از يک سرمايه گذاري مبنا قرار مي گيرد سود پيش بيني شده يک واحد اقتصادي است، که تصور مي شود جانشين خوبي براي جريان وجوه نقد آتي است . به همين دليل محققين حسابداري در طول سالهاي اخير به منظور پيش بيني دقيق سود چاره جويي کرده اند. از جمله راههاي دست يابي به برآورد سود آتي پيش بيني مديريت و مطالعه و بررسي رفتار سودهاي گذشته در طول زمان است که مورد توجه قرار گرفت و تلاش هايي براي ايجاد الگويي قابل قبول بعمل آمد و کم کم گسترش يافت.
همانطور که قبلاً بيان شد در پيش بيني از طريق مدل ها ، عده اي گمان مي کنند. سودهاي حسابداري از متوسط سودهاي گذشته پيروي مي کنند مانند گراهام داد و کاتل . اما بايد توجه
داشت که ابن احتمال وجود دارد که اطلاعات ديگري غير از سري زماني سودهاي گذشته در پيش‌بيني سودهاي آتي مفيد باشند ( مانند آگاهي از قراردادهاي جديد فروش ). آقاي ليو طي مطالعه‌اي در سال 1980 دريافت که متغيرهاي اقتصاد کلان، از قبيل رشد توليد ناخالص ملي، رفتار سود را تحت تاثير قرار مي دهد . به هر حال در صورت عدم دسترسي به ساير اطلاعات يک سري زماني سودهاي گذشته ، که در برگيرنده ساير موارد موثر و رفتار سود باشند و مشاهدات مربوط به اطلاعات لازم را بهتر منعکس مي سازد در پيش بيني سود مفيد خواهد بود . در اين تحقيق سعي برآن است رفتار سودهاي گذشته و دقت پيش بيني سود توسط مدل هاي سري زماني باکس ـ جنکينز را در طول زمان مورد بررسي قرار دهيم تا دريابيم:
آيا سودهاي گزارش شده از يک روند مخصوص پيروي مي‌کنند؟
آيا سودهاي آينده مورد انتظار با سود مشاهده جاري رابطه دارند ؟
اصولاً يک مدل تا چه اندازه اي مي تواند سودهاي آتي را به خوبي پيش بيني کند؟
مطالعات بسياري زيادي از جمله مطالعات وايمير5 (1984) ، پاتل6 (1976) ، جگي7 (1978) ، نيکولاس8 (1984) وپن مان9 (1980) نشان مي‌دهند که پيش‌بيني‌هاي مديريت حاوي بار اطلاعات مي‌باشند پيشينه تجربي تحقيق نيز بيان مي‌کند که مديريت به علت زير نظر داشتن فعاليت‌هاي شرکت و آشنايي دقيق با شرکت و وضع آتي آن و دسترسي نزديک به اطلاعات پيش‌بيني‌هاي سود آن از دقت پيش تري از پيش بيني سود توسط مدل‌هاي سري‌هاي زماني برخوردار است. مطالعات ولس ـ کاپلند و مارينيو نيز مويد اين مطلب مي‌باشد.10
به طور کلي با توجه به اين که فرضيه تحقيق برمبناي ادبيات و پيشينه تجربي تحقيقات قبلي شکل مي گيرد ، محقق فرضيه خود را بر مبناي پيشينه تحقيق بدين نحو بيان نموده است:
پيش‌بيني سود هر سهم11 بوسيل? سري زماني باکس ـ جنکينز از دقت مطلوبي ( مناسبي ) برخوردار است.
5-1. روش تحقيق
اين تحقيق يکي از تحقيقات نيمه تجربي (شبه آزمايشي) است که با استفاده از اطلاعات تاريخي صورت مي‌گيرد. به طوري که داده‌هاي حاصل از سود هر سهم12 با پيش‌بيني‌هاي سود هر سهم حاصل از سري‌هاي زماني مورد آزمون و مقايسه واقع مي‌شود در اين تحقيق از روش باکس – جنکينز براي تعيين و شناسايي مدل‌هاي سري زماني استفاده مي‌شود.
روش شناسي باکس ـ جنکينز به دلايل زير انتخاب شده است:
1. رويکردي ساخت يافته13 را به منظور انتخاب مدل سري زماني ارائه مي‌دهد.
2. مدل‌هاي اتو رگرسيو – ميانگين متحرک تلفيقي14 طبقه نسبتاً بزرگي از مدل هاي سري زماني را به منظور شناسايي در اختيار قرار مي‌دهد.
3. در ادبيات تحقيقات حسابداري بسيار مورد استفاده قرار گرفته است (دوپچ و راسويت،1972،ص144-132) 15.
6-1. جامع? آماري، حجم نمونه و روش گردآوري داده ها :
جامعه آماري اين تحقيق کليه شرکت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مي باشند کيفيت بالاتر اطلاعات ، عمومي بودن مالکيت اين شرکت ها ، انتشار سالانه صورتهاي مالي آنها، ضابطه‌مند بودن نحوه گزارش صورت هاي مالي و سهولت دسترسي به اطلاعات شرکت ها از عمده ترين دلايل محدود کردن جامعه آماري به شرکت هاي پذيرفته شده در بورس مي‌باشد. محقق حجم نمونه خود را از بين اين شرکت ها انتخاب خواهد کرد .
باکس و جنکينز16 پيشنهاد مي کنند که حداقل 50 مشاهده بايد مورد استفاده قرار گيرد تا اين که در تدوين مدل‌ها نتايج اين روش شناسي معني دار و سودمند واقع شود.
بدين سان محقق در نظر دارد که حجم مشاهدات کم تر از 50 نباشد تا اين که نتايج تحقيق در بخش تدوين مدل‌ها، معني‌دار شود.
داده‌ها شامل سودهاي پيش‌بيني شده توسط مدل باکس ـ جنکينز وسودهاي تحقق يافته شرکت‌ها مي‌باشد که از طريق نرم افزارهاي صحرا و پارس پرتفوليو و اطلاعيه هاي بورس بدست مي‌آيد.
7-1. تعاريف عملياتي متغيرها
متغير مستقل اين تحقيق، پيش‌بيني سود هر سهم17 به وسيل? سري‌هاي زماني باکس ـ جنکينز مي‌باشد.
پيش‌بيني سود هر سهم به وسيله سري‌هاي زماني باکس ـ جنکينز شامل سود هر سهم مي‌باشد که به وسيل? مدل سري‌هاي زماني باکس ـ جنکينز برآورد و تخمين زده مي‌شود. دقت پيش‌بيني، متغير وابسته دراين تحقيق مي‌باشد که بر مبناي خطاي نسبي پيش‌بيني اندازه‌گيري مي‌‌شود:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ = خطاي نسبي پيش‌بيني
8-1. مفاهيم و واژگان اختصاصي
هر پژوهشگر به منظور درک روابط موجود بين داده هاي اوليه نا گزير به کاربرد مفاهيم است از آن جا که در عنوان مسأله واژه هايي بکار مي رود که گاهي اوقات داراي معاني يکساني براي عموم نمي باشد ، لذا به منظور جلوگيري از سوء تفاهم و استفاده نامطلوب از تفاهم ، واژگان بکار رفته در مسأله را تعريف مي‌کنيم. سود هر سهم18، سود خالص بعد از کسر ماليات تقسيم بر تعداد سهام عادي مي باشد.
سري زماني
سري زماني مجموعه‌اي از مشاهدات است که به صورت دنباله‌اي در طول زمان توليد مي‌شود که اگر اين مجموعه پيوسته باشد سري زماني پيوسته گويند و اگر مجموعه گسسته باشد سري زماني را گسسته مي نامند لازم بذکر است با توجه به ماهيت گسستگي مشاهدات در اين تحقيق سري زماني مورد نظر گسسته مي‌باشد (اوليور اندرسين،1998،ص52)19.
پيش‌بيني
برآورد مقادير يا مشخصات مربوط به آينده يک متغير
پيش‌بيني با به کارگيري سري زماني
پيش‌بيني که با استفاده از داده‌هاي جمع‌آوري شده در طول دور? زماني معين انجام مي‌شود.
مدل: شکل ساختاري پديده‌هاي واقعي
مدل پيش‌بيني
عبارتي آماري که الگوي داده هاي موجود بر اساس آن تعريف مي‌شود.
مدل آريما
مدل اتورگرسيو ـ ميانگين متحرک تلفيقي (‌ بزرگ‌نيا و نيرومند،1384، ص 71 )3.
9-1. روش‌شناسي باکس ـ جنکينز
اين روش شناسي توسط باکس و جنکينز توسعه يافته است که شامل 4 مرحل? اساسي
مي‌باشد (همان منبع،ص71)1.
مرحل? اول شناسايي آزمايشي نام دارد و به شناسايي مدل اختصاص دارد . به محض اينکه مدل به طور آزمايشي شناسايي شد وارد مرحله دوم شده و تخمين پارامترهاي مدل صورت مي‌گيرد.
اين مرحله ، مرحله تخمين ناميده مي‌شود. مرحله سوم مرحله تشخيص دقت برازش نام دارد که در اين مرحله کفايت و مناسبت شناسايي آزمايش و تخميني که درمورد مدل انجام داده‌ايم مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد زماني که مدل نهايي بدست مي‌آيد از آن به منظور پيش‌بيني مقادير آينده سري زماني استفاده مي‌شود. اين مرحله، مرحله چهارم مرحله پيش‌بيني ناميده مي‌شود (شيوا،1375،ص30-29)2.
روش باکس ـ جنکينز مي‌تواند براي پيش‌بيني‌هاي فصلي و غير فصلي مورد استفاده قرار گيرد تنها يک مدل باکس ـ جنکينز وجود ندارد بلکه مدل‌هاي باکس ـ جنکينز بسيار زيادي وجود دارد. مي‌توان اين مدل‌ها را به گروه‌هاي اصلي مدل‌هاي اتو رگرسيو3، مدل‌هاي ميانگين متحرک4 و مدل‌هاي تلفيق شده اتو رگرسيوميانگين متحرک5 تقسيم نمود بدين دليل غالباً مدل‌هاي باکس ـ جنکينز را مدل‌هاي آريما مي‌نامند.
پيش‌بيني کننده به منظور استفاده از روش باکس ـ جنکينز ابتدا بايد مدل‌هاي ويژه‌اي را از ميان مدل‌هاي بسيار زياد موجود تشخيص داده و آن را براي پيش بيني مورد نظر خود به کار ببرد.
فصل دوم:
مروري بر ادبيات تحقيق
1-2. مقدمه
يکي از هدف‌هاي حسابداري و تهيه صورت هاي مالي فراهم کردن اطلاعات سودمند براي تصميم‌گيري است. يکي از ويژگي هاي کيفي اطلاعات حسابداري نيز سودمندي در پيش‌بيني است. هم چنين روش مبتني بر پيش بيني در تدوين تئوري حسابداري به کار مي رود و از شاخص سودمندي در پيش بيني براي انتخاب از ميان روش هاي حسابداري استفاده مي شود . در بيانيه شماره چهارهيئت اصول حسابداري يکي از هدف هاي عمومي صورت هاي مالي ، فراهم آوردن اطلاعات مالي به منظور کمک به پيش بيني سود آتي يک واحد تجاري ذکر شده است20.
در گزارش تروبلاد ، راجع به هدف هاي صورت هاي مالي که به سفارش انجمن حسابداران رسمي امريکا تهيه شده است دوازده هدف براي تهيه صورت هاي مالي ذکر شده است که در شش مورد آن بر سودمندي براي پيش بيني (جريان نقدي بالقوه ، قدرت سودآوري، مبادلات اقتصادي و ساير رويدادها و اطلاعات مالي ) تأکيد شده است . در هدف دهم تصريح شده است که يکي از هدف‌هاي تهيه صورت هاي مالي ، فراهم کردن اطلاعات سودمند براي فرآيند پيش بيني است (بل کاوي،1993،ص178-175)21.در متن پيشنهادي مباني نظري حسابداري وگزارشگري مالي ايران سودمندي در پيش بيني به عنوان هدف گزارشگري مالي و نيز ويژگي کيفي اطلاعات مورد ملاحظه قرار گرفته است . سودمندي در پيش بيني يکي از خصايص مربوط بودن اطلاعات مي باشد و به معناي آن است که اطلاعات مالي به نحوي فراهم شود که استفاده کنندگان را در پيش بيني نتايج فعاليت هاي جاري و آتي يک واحد اقتصادي ياري دهد(سازمان حسابرسي،1376،ص51)3. معيار ارزش پيش بيني احتمال ارتباط بين رويدادهاي اقتصادي مورد علاقه تصميم گيرنده و متغيرهاي پيش بيني کننده مربوط مي باشد .
مفهوم ارزش پيش بيني از مدل هاي ارزشيابي سرمايه گذاري استخراج شده است (هنرکسون،1982،ص16-14) 4.
اگر اطلاعات حسابداري تسهيل کننده تصميم‌گيري باشد ، بايستي امکان پيش‌بيني بعضي از رويدادها و موضوعاتي را که به عنوان داده‌هاي ورودي مدل تصميم مي‌باشد فراهم مي‌کند. مدل‌هاي تصميم را مي‌توان از طريق تئوري‌هاي توصيفي واکنش سرمايه‌گذاران و بازار به اطلاعات حسابداري شناسايي کرد. يکي از اطلاعات اصلي مورد استفاده در اين مدل ها سود حسابداري مي‌باشد.
پيش بيني سود حسابداري و تغييرات آن به عنوان يک رويداد اقتصادي از دير باز مورد علاقه سرمايه گذاران ، مديران ، تحليل گران مالي ، محققين و اعتبار دهندگان بوده است . اين توجه ناشي از استفاده از سود در مدل هاي ارزيابي سهام ( ارتباط مفروض بين سود و جريانات نقدي ) ، کمک به کارکرد کاراي بازار سرمايه ( ارتباط مفروض بين تغييرات سود و تغييرات قيمت سهام ) ارزيابي توان پرداخت ( سود سهام، بهره و ساير تعهدات )، ارزيابي ريسک ، ارزيابي عملکرد واحد اقتصادي و مباشرت مديريت، ارزيابي نحوه انتخاب روش‌هاي حسابداري توسط مديريت و استفاده از پيش‌بيني‌هاي سود در تحقيقات اقتصادي، مالي و حسابداري مي‌باشد.
با پذيرش اين پيش فرض که پيش‌بيني سود براي تصميم‌گيري سودمند و مرتبط به مدل‌هاي تصميم‌گيري است و با قبول الگوي سودمندي در تصميم‌گيري و مدل تصميم (کساني که اين الگو را برگزيده اند موضوع اصلي حسابداري را فايده اطلاعات حسابداري براي تصميم گيري مي دانند و به استفاده از تکنيک هاي تجربي براي تعيين توان پيش بيني اقلام منتنحي از اطلاعات ، گرايش دارند) سؤال اين است که آيا بر اساس اطلاعات حسابداري موجود مي توان سود آتي واحد اقتصادي را پيش بيني نمود ؟ (پارسائيان،1381،ص396-393)1.
به دليل تفرق ديدگاه سود و زيان در چهار دهه قبل ، اکثر تحقيقات انجام شده عمدتاً با اين اعتقاد که سود اصلي ترين اطلاعات ارائه شده درصورت هاي مالي است، به بررسي رفتار سود حسابداري و پيش بيني سود آينده بر اساس ارقام سود گذشته پرداخته است (بلو،1987،ص192-153) 2.
با توجه به آن که تهيه اطلاعات سودمند براي پيش‌بيني ) هيئت استانداردهاي حسابداري مالي ضمن بر شمردن قدرت پيش بيني به عنوان يکي از ويژگي‌هاي کيفي لازم براي اطلاعات حسابداري آن را کيفيتي از اطلاعات تعريف مي کند که به استفاده کننده ياري مي دهد احتمال پيش بيني صحيح نتايج و پيامدهاي رويدادهاي گذشته و حال را افزون نمايد( رويدادهاي اقتصادي از اهداف عام حسابداري است در اين ميان، پيش بيني سود همواره از اهميت زيادي برخوردار بوده است.
زيرا از متعيرهاي مؤثر بر قضاوت ها و تصميم گيريهاي استفاده کنندگان و عاملي مهم در کارآيي بازارهاي سرمايه به حساب مي آيد . از اينرو بخش چشم گيري از پژوهش‌ها به پيش‌بيني سود حسابداري و مقايسه ميزان دقت راههاي مختلف پيش بيني سود اختصاص يافته است يکي از محورهاي اصلي مطالب اين فصل پيش بيني سود و نتايج پژوهش هاي مرتبط با آن است.
2-2. تعريف سود
آدام اسميت، اقتصاد دان مشهور اسکاتلندي ، نخستين شخصي بود که سود را اين گونه تعريف کرد:
سود مبلغي است که مصرف آن آسيبي برسرمايه وارد نمي‌کند(هندريکسون،1992،ص81)22. سرجان هيکس،اقتصاد دان انگليسي وبرنده جايزنوبل با بياني دقيق ترسود را اين گونه تعريف کرد : سود مبلغي است که شخص طي يک دوره زماني مصرف کند وثروتش درپايان دوره همانند اول دوره باشد (همان منبع،ص282)2.
هر چند حسابداران از تعاريف اقتصادي سود پشتيباني مي کنند اما براي اندازه گيري سود به تعاريفي روي آورند که بيشتر جنبه ي عملياتي دارد تا جنبه نظري. ذيلاً تعاريف ارائه شده ازسود به وسيله مراجع رسمي و دوتعريف از فرهنگ حسابداري کوهلر به ترتيب بيان شده اند : .” سود … مبلغي است که از کسر بهاي تمام شده کالاي فروش رفته ، ساير هزينه ها . زيانهاي غير عملياتي از درآمدها يا درآمدهاي عملياتي حاصل مي شود …” ( کميته ترمينولوژي، 1955)3 .
” سود (زيان) خالص مازاد(کسر) درآمد برهزينه دريک دوره حسابداري است… ” (هيأت اصول حسابداري)
” سود جامع تغيير در خالص دارائي هاي يک واحد انتفاعي طي يک دوره بر اساس معاملات و ساير رويدادها و شرايطي است که منشأ آن مالکان نباشند (هيئت استانداردهاي حسابداري مالي،1980)4 پول يا معادل پول تحصيل شده يا تحقق يافته طي يک دوره حسابداري است که جمع خالص دارائي ها را در پايان دوره حسابداري در مقايسه با آغاز دوره افزايش مي دهد و حاصل از فروش و ارائه هر نوع کالا يا خدمات ، کميسيون ها ، بهره ، هدايا ، بازيافت خسارتها است “.
” باقي مانده درآمد پس از کسر هزينه فروش و عمليات و سايرهزينه ها (= سود خالص ) ” .
1-2-2. کاربردهاي سود پيش‌بيني شده
سود پيش بيني شده کاربرد فراواني دارد . هندريکسون در کتاب خود ضمن بيان مفاهيم گوناگوني از سود آن را به عنوان ابزاري براي پيش بيني مي داند وي به بيانيه مفاهيم مالي شماره‌ي يک هيئت تدوين استانداردهاي مالي مبني بر اين که ” سرمايه‌گذاران و تأمين‌کنند‌گان اعتبارات مالي و ديگران به ارزيابي دور نماي خالص جريان نقدي واحد تجاري علاقه‌مند مي‌باشد ” اشاره کرده و مي‌گويد استفاده‌کنندگان از گزارشات مالي، سود حاصل از فرايند حسابداري را در موارد زير مورد استفاده قرار مي‌دهند:
ـ کمک به ارزيابي قدرت سودآوري واحد تجاري
ـ تعيين ارزشي يک دارايي
ـ برآورد ريسک سرمايه گذاري در واحد تجاري
ـ برآورد ريسک وام دادن به واحد تجاري
1-1-2-2. کمک به ارزيابي توان سودآوري واحد تجاري
سود آوري نتيجه يک سلسله خط مشي ها و تصميمات از سوي واحد تجاري است از مقايسه صورت هاي سود و زيان هر شرکت مي توان اطلاعات جالبي را در مورد کارايي مديريت آن کسب نمود . پيش تر کساني که در امور مؤسسه از لحاظ سرمايه گذاري اعتبار و يا بازده فعاليت آن ذينفع هستند، به ميزان سود شرکت نيست به فروش و مبلغ سرمايه گذاري شده توجه مي‌نمايند.
در مباحث مالي به منظور ارزيابي اين که مديريت تا چه حد توانسته منابع موجود را به نحو مطلوب و موثر بکارگيرد از شاخص هايي چون بازده فروش ( فروش / سود خالص ) بازده ارزش ويژه
( ارزش ويژه / سود خالص ) بازده دارايي ( جمع دارايي ها / سود خالص ) و بازده سرمايه در گردش ( سرمايه در گردش / سود خالص ) استفاده کنيم کفايت و کارايي مديريت در تحصيل سود از طريق تحليل نسبت هاي چهارگانه فوق تعيين مي‌گردد.
حال چنانچه بخواهيم از وضعيت سودآوري مؤسسه در آينده مطلع و از آن به عنوان مبنايي براي تصميم گيري امروز استفاده کنيم ناچاريم مقادير نسبت هاي فوق را براي يک دوره زماني مورد نظر برآورد نماييم . براي نيل به اين منظور مي بايست ارقام صورت و مخرج کسرها را پيش بيني کنيم در تمامي ليست هاي فوق صورت کسر سود خالص بعد از کسر ماليات است، که پيش بيني آن ضروري است . بديهي است هر قدر ميزان دقت در پيش بيني بيش تر باشد ارزيابي از وضعيت آتي شرکت به مراتب به واقعيت نزديکتر خواهد بود .
2-1-2-2. تعيين ارزش يک دارايي
اغلب مدل هاي ارزش گذاري يک دارايي برحسب جريانهاي نقدي آتي توسعه يافته اند . نمونه اي از اين مدل ها در مدل هاي ارزش گذاري دارايي هاي سرمايه‌ي23 مي باشد . براساس اين مدل براي محاسبه ارزش يک دارايي کليه دريافت‌اي نقدي آتي را تنزيل مي کنند اما به دليل اين که غالباً اين دريافت‌ا در دسترس نمي‌باشند از جانشين‌ايي براي اين منظور استفاده مي شود. يکي از معمول ترين جانشين‌ا پيش‌يني سود آتي حاصل از بکارگيري دارايي مي باشد . در اين مدل ، گراهام داد و کوتل 1962 مي‌ويند: ” در حال حاضر مهمترين عامل براي تعيين ارزش سهام در آينده اين است که بتوانيم متوسط سودآوري آتي را محاسبه کنيم يعني متوسط سود پيش بيني را براي دوره آتي بدست آوريم . ارزش سهام از پيش بيني قدرت سود آوري و سپس تقسيم اين پيش بيني بر عامل سرمايه گذاري بدست مي آيد ” (وات و همکاران،1986،ص131)24.
3-1-2-2. بررسي ريسک سرمايه‌گذاري در واحد تجاري(خريد سهام تجاري)
بهاي واحد تجاري و قيمت هر سهم عادي آن به جريان نقدي سود سهام مورد انتظار سهامداران بستگي دارد. بنابراين انتظارات مربوط توزيع آتي در تصميمات سرمايه گذاري منجر به نگهداري سهام فعلي، سرمايه گذاري اضافي در سهام فعلي و يا فروش سهام فعلي مي‌گردد. مشخص مي‌شوند که انتظارات مربوط به توزيع هاي نقدي آتي چه نقش برجسته اي را در تصميمات سرمايه گذاري ايفا مي کند . حال چنانچه ارتباطي بين سود گزارش شده و توزيع سود سهام وجود داشته باشد . توجه سرمايه گذاران بيش تر به انتظارات آينده سود ( سود پيش بيني شده ) واحد تجاري معطوف خواهد گرديد. براي پيش بيني قيمت بازار سهام در بسياري از واحدهاي تجاري پيش بيني سود مهم تراز پيش بيني توزيع سود سهام در کوتاه مدت فرض مي شود. همچنين فرض مي شود که توزيع سود سهام در بلند مدت به سود انباشته و عامل رشد مؤسسه بستگي دارد . بنابراين پيش بيني سود آتي به عنوان عامل تعيين کننده اي در پيش بيني توزيع سود آتي سهام توسط بسياري از سرمايه گذاران به کارگرفته مي شود و سود سهام مورد انتظار نيز به نوبه خود نقش تعيين کننده اي در قيمت گذاري ارزش جاري سهام يا کل واحد تجاري دارا مي‌باشد.
4-1-2-2. برآورد ريسک وام اعطايي به واحد تجاري
دارندگان اوراق قرضه و اعتبار دهندگان کوتاه مدت (تأمين کنندگان بدهي‌هاي جاري) نيز به سود آتي (سود پيش‌بيني شده) علاقه‌مند مي‌باشند. اين افراد در صورتي که انتظار مطلوبي از سود آتي داشته باشند ازدريافت بازده سالانه (بهره) و همچنين اصل وام (بدهي) در موعد مقرر اطمينان بيش‌تري خواهند يافت. علاوه بر موارد فوق از سود پيش بيني شده مي توان در موارد زير استفاده کرد:
1. به عنوان جانشيني براي جريانات نقدي در محاسبه ارزش يک دارايي ( سهام ).
2. کمک به امر تصميم گيري براي فروش ، نگهداري يا خريد سهام اضافي موجود.
3. معياري براي ارزيابي عملکرد کارايي مديريت.
4. ارزيابي توان ايجاد جريانات نقدي در آينده و توسط واحد تجاري.
5. بررسي پيرامون امکان تداوم فعاليت واحد تجاري در آينده.
6. استفاده از سود پيش بيني شده در تهيه بودجه جامع ومحاسبه نرخ فروش آتي محصولات.
3-2. مباني نظري چگونگي تغييرات سود
اگر ساز و کار فيزيکي فرآيند سودهاي گذشته کاملاً فهميده مي‌شد، امکان تهيه يک عبارت رياضي که دقيقاً توصيف گر چنين فرآيندي باشد فراهم بود. ولي ناشناخته ماندن عوامل بسياري که در طول زمان پديده سود حسابداري را تحت تأثير قرار مي‌دهند، دانش حسابداري25 از دسترسي مدل قطعي تعيين دقيق رفتار آينده سود محروم ساخته است . به عبارت ديگر ، حسابداري هنوز به تئوري خاصي براي توزيع رفتار سود حسابداري دست نيافته است . با وجود اين مي توان بر اساس يافته‌هاي نظري محدود، رده اي از توابع رياضي را برگزيد و از طريق تجربي به بهترين برازش دست يافت.
بيور معتقد است براي بحث رفتار سود هاي اندازه گيري شده حسابداري تنها فرضي که لازم است وجود چند فرآيند ارزيابي است که تبديل بردار گردش وجوه نقد آتي را در شرايط عدم اطمينان و در هر نقطه اي از زمان به عدد ( کميت غير برداري ) امکان پذير مي‌سازد.
سري هاي زماني داراي دو نوع فرآيند حدي هستند (وات و زمرمان،1999،ص137)26 :
در فرآيند نوع اول فرض مي شود سود سال آتي برابر ميانگين سود سالهاي گذشته يعني تعيين شود .
w t + t =
به عبارت ديگر، سود هر سال برابر است با مقدار ثابت به علاوه مقدار متغير w t ، دراينصورت
سود هر دوره برابر با پيش بيني مي شود .
0 T > = T )+ t E (
اين معادله يک فرآيند قطعي27 مي‌باشد.
در فرآيند نوع دوم فرض مي شود که تغييرات سود حسابداري بصورت مارتبنگل باشد در اين فرآيند فرض مي شود . مارتيبنگل ، حالت خاصي از مارتينگل فرعي است اگر رابطه زير برقرار باشد:
yt = ( yt …. و + y0 ( yt
سودهاي مورد انتظار آتي ، بيش تر به سود مشاهده اخير بستگي دارد، يعني:
t= At-1 +
در اين فرآيندt يک متغير تصادفي است اما t-1 يک متغير تصادفي نيست به خاطر اينکه مقدار آن در دورهT مشخص است بدين ترتيب سودهاي مورد انتظار در دوره هاي T عبارتند از:
t – 1 T = 0 , 1 , 2 , … = T )+ t E (
آنچه براي پيش بيني ضرورت دارد، يافتن پاسخ براي اين پرسش است که آيا سود مورد انتظار آتي، مقداري ثابت و برابر ميانگين سود سالهاي گذشته خواهد بود؟ و يا اينکه سود مورد انتظار آتي، بيشتر به مقدار سود سالهاي اخير بستگي دارد. پاسخ به پرسش فوق از اين جهت اهميت فراوان دارد که مدل‌هاي پيش‌بيني طراحي شده



قیمت: تومان


پاسخ دهید